เราเห็นยอดผู้ป่วยใหม่ในประเทศเป็นศูนย์ หลายวัน

บางวัน มีเฉพาะผู้ป่วยใหม่ที่อยู่ในสถานกักตัวของรัฐ ควบคุมไว้แล้ว สังคมก็สบายใจ ปลอดภัย

ทั้งหมดนี้ คือ ความสำเร็จของการบริหารจัดการ

ไม่ใช่โชคช่วย ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ

โลกนี้ไม่มีอะไรฟรี

ในการควบคุมการแพร่ระบาดของเชื้อโควิด-19 มีต้นทุนมหาศาล

แลกกับการที่ประเทศไทยเรา ไม่ต้องมีผู้ป่วยระดับแสนคน ตายระดับพันคนหมื่นคน เหมือนในหลายๆ ประเทศ

ซึ่งถือว่าคุ้มค่ามาก ชีวิตคนจะประเมินต้นทุนเป็นนกกาได้อย่างไร

ที่ผ่านมา ข้อเรียกร้องของสังคมเกี่ยวกับการเดินทางกลับประเทศไทย ก็มีความหลากหลาย

สังคมบางส่วน เห็นว่า คนไทยในต่างแดนไม่ควรเดินทางในช่วงที่มีการแพร่ระบาด มีความเสี่ยง

บางส่วน ต้องการให้คนไทยในต่างประเทศได้กลับบ้านทุกคน

รัฐจะต้องดูแลค่าเดินทาง ค่าที่พักกักตัว ค่าอาหาร ทุกอย่าง ฯลฯ

สุดท้าย รัฐบาลก็ดำเนินการอำนวยความสะดวก โดยสร้างระบบจัดการเพื่อป้องกันการแพร่ระบาด หากผู้เดินทางกลับมามีเชื้อติดตัวมาด้วย ก็จะได้ไม่แพร่กระจายสู่สังคมวงกว้าง

ล่าสุด ในการประชุม ครม. เมื่อวันที่ 19 พ.ค.ที่ผ่านมา ที่ประชุมได้มีการหารือ เรื่อง “ปัญหาการเบิกค่าใช้จ่ายในการดำเนินการที่เกี่ยวกับการกักกันผู้เดินทางที่มาจากต่างประเทศ”

มีประเด็นข้อถกเถียง และข้อมูลการตัดสินใจที่น่าสนใจเรียนรู้

1. คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบในหลักการ ให้ส่วนราชการที่รับผิดชอบการแยกกัก กักกัน หรือคุมไว้สังเกตอาการของบุคคลโดยเฉพาะผู้เดินทางมาจากต่างประเทศ สามารถเบิกค่าใช้จ่ายจากงบกลางได้ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กระทรวงการคลังและสำนักงบประมาณกำหนด

ทั้งนี้ ตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคม 2563 อันเป็นเวลาที่เริ่มบังคับใช้มาตรการต่างๆ

2. การดำเนินการที่เกี่ยวกับการกักกัน (Quarantine) ผู้เดินทางที่มาจากต่างประเทศ 14 วัน ซึ่งส่วนราชการต่างๆ เช่น กระทรวงกลาโหม กระทรวงมหาดไทย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กระทรวงสาธารณสุข ฯลฯ ได้รับมอบหมายจากทางราชการให้รับผิดชอบการจัดสถานที่แยกกัก กักกัน หรือคุมไว้สังเกตตามพระราชบัญญัติโรคติดต่อ พ.ศ. 2558 และตามข้อกำหนดออกตามความในพระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน พ.ศ. 2548 ณ สถานที่ที่รัฐจัดไว้ให้ (State Quarantine) ซึ่งเป็นมาตรการที่ใช้กันทั่วโลก

การดำเนินการในเรื่องนี้ ประชาชนไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายเลย

ค่ากิน ค่าอยู่ ค่าเดินทาง ฯลฯ

รัฐเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายทั้งหมดที่เกิดขึ้น

ถือว่า เป็นเรื่องที่ไม่ได้สมัครใจของผู้ถูกกักกัน และเป็นไปเพื่อผลประโยชน์แก่การป้องกันการติดต่อและแพร่ระบาดของโรค

3. หน่วยงานที่รับมอบหมายให้รับผิดชอบ คือ กระทรวงกลาโหม กระทรวงมหาดไทย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กระทรวงสาธารณสุข และกระทรวงคมนาคม ได้ดำเนินการตามนโยบายของรัฐบาลและศูนย์บริหารสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ด้วยการจัดหาที่พัก อาหาร และยานพาหนะ รวมทั้งอุปกรณ์ที่จำเป็นในการป้องกันและควบคุมโรคให้แก่ผู้ที่เดินทางมาจากต่างประเทศตั้งแต่ก่อนที่จะมีการประกาศสถานการณ์ฉุกเฉิน (26 มีนาคม 2563) จนถึงปัจจุบัน

ทุกส่วนราชการได้ดำเนินการเบิกค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจริง หรือทดรองจ่ายไปบ้างแล้วบางส่วน

เบื้องต้น กระทรวงกลาโหมได้ดำเนินการทำความตกลงกับกระทรวงการคลังเพื่อเบิกจ่ายในเรื่องดังกล่าว ส่วนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้ใช้งบประมาณในส่วนของตนตามระเบียบของกระทรวงมหาดไทย

แต่ทุกส่วนราชการ ยังมีความกังวลใจว่า การดำเนินการดังกล่าวชอบด้วยพระราชบัญญัติโรคติดต่อ พ.ศ. 2558 มาตรา 41 และมาตรา 42 หรือไม่ เพราะบทบัญญัติดังกล่าวบัญญัติให้เจ้าของพาหนะ หรือผู้ควบคุมพาหนะ หรือผู้เดินทางรับผิดชอบค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจากการดำเนินการป้องกันและควบคุมโรคติดต่อระหว่างประเทศที่เกิดขึ้นเอง

4. ผลการหารือ

ที่ประชุมได้พิจารณาแล้วเห็นว่า การเกิดโรคระบาดโควิด-19 เป็นกรณีอุบัติใหม่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในประเทศไทย ดังนั้นจึงไม่ได้มีการวางแผนหรือเตรียมตัวล่วงหน้าในระบบบริหารจัดการปกติและการตรากฎระเบียบไว้รองรับ จึงจำเป็นต้องใช้วิธีการเทียบเคียงกับการปฏิบัติที่เคยดำเนินการมาร่วมกับแนวปฏิบัติใหม่ที่เกิดขึ้นตามวิธีปฏิบัติในนานาประเทศเพื่อให้สามารถดำเนินการในเรื่องต่างๆ ได้อย่างเหมาะสมและทันท่วงที

และเมื่อพิจารณามาตรา 41 และมาตรา 42 ของพระราชบัญญัติโรคติดต่อ พ.ศ. 2558 แล้วเห็นว่า เป็นบทบัญญัติที่กำหนดให้เป็นสิทธิของรัฐในการเรียกเก็บค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจากเจ้าของพาหนะหรือผู้ควบคุมพาหนะ หรือผู้เดินทางเข้าประเทศ หากเกิดโรคระบาดระหว่างประเทศขึ้น ดังนั้น รัฐจึงมีสิทธิที่จะเรียกเก็บค่าใช้จ่ายหรือไม่ก็ได้

ซึ่งรัฐบาลเคยดำเนินการรับผิดชอบเสียเองในทำนองเดียวกันนี้ในการจัดส่งเครื่องบินไปรับคนไทยในต่างประเทศเพื่ออพยพหลบภัยธรรมชาติ หรือภัยสงครามหรือจากการก่อความไม่สงบ ตลอดจนภัยอื่นๆ เพื่อเดินทางกลับประเทศไทยโดยรัฐเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายมาแล้ว

ดังนั้น ในกรณีนี้ซึ่งเป็นการเกิดโรคระบาดที่เกิดขึ้นทั่วโลก ไม่ได้จำกัดบริเวณและมีระยะเวลาการฟักตัวอย่างน้อย 14 วัน เพื่อป้องกันและควบคุมโรคติดต่ออันตราย ประกอบกับรัฐไม่เคยเจรจากับสายการบินหรือผู้ถูกกักกันตัวไว้ก่อนให้รับผิดชอบค่าใช้จ่าย ในทางตรงกันข้าม หลายคนขอกลับไปกักตัวเองที่ภูมิลำเนาโดยจะรับผิดชอบค่าใช้จ่ายเอง แต่รัฐเห็นว่าบุคคลบางกลุ่มมีความเสี่ยงสูงเพราะเดินทางมาจากประเทศที่เป็นเขตติดโรค มีประวัติการใกล้ชิดผู้ติดเชื้อ สมควรควบคุมให้อยู่ในที่เดียวกันภายใต้การดูแลของรัฐ เพื่อสะดวกแก่การเฝ้าระวังระยะฟักตัวและแก้ไขหากปรากฏอาการ อีกทั้ง รัฐธรรมนูญมาตรา 47 บัญญัติให้บุคคลมีสิทธิได้รับการป้องกันและขจัดโรคติดต่ออันตรายจากรัฐโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายซึ่งมาตรการกักกันตัวถือว่าเป็นมาตรการป้องกันโรคติดต่อเพื่อประโยชน์ของผู้นั้นเองและการแพร่ระบาดไปยังประชาชนทั่วไปที่รัฐพึงจัดให้มีขึ้นตามรัฐธรรมนูญ ดังนั้น รัฐจึงไม่ควรต้องเรียกเก็บค่าใช้จ่ายดังกล่าว

5. ด้วยเหตุนี้ คณะรัฐมนตรีจึงให้ความเห็นชอบในหลักการตามนโยบายของรัฐบาลและศูนย์บริหารสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ที่ให้ส่วนราชการที่รับผิดชอบการแยกกัก กักกัน หรือคุมไว้สังเกตอาการของบุคคลโดยเฉพาะผู้เดินทางมาจากต่างประเทศสามารถเบิกค่าใช้จ่ายจากงบกลางได้ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กระทรวงการคลังและสำนักงบประมาณกำหนด ทั้งนี้ตั้งแต่วันที่ 1 มีนาคม 2563 อันเป็นเวลาที่เริ่มบังคับใช้มาตรการต่างๆ จนกว่าคณะรัฐมนตรีจะมีมติประการอื่น

จะเห็นได้ว่า การใช้จ่ายเงินแผ่นดิน เป็นเรื่องที่มีรายละเอียด แม้ในสถานการณ์เร่งด่วนเพียงใดก็ตาม ยังต้องมีหลักเกณฑ์หลักการที่มีเหตุมีผล อยู่บนฐานประโยชน์สาธารณะของประเทศชาติและประชาชนอย่างแท้จริง

สารส้ม