• รายงานนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์

- แนวทางการพัฒนาคุณภาพประชาชนในปัจจุบัน

- บทบาทของสถาบันและภาคส่วนต่างๆ

- แนวคิดจากนักคิดสำคัญ

- รวมถึงความท้าทายและอุปสรรคที่เผชิญอยู่

เพื่อนำเสนอข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม

• พลเมืองคุณภาพและพลเมืองตื่นรู้ Quality Citizen -Active Citizen

“พลเมืองคุณภาพ” Quality Citizen

หมายถึง ประชาชนที่มีความรู้, ความสามารถ, ทักษะ, และคุณธรรมที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตในสังคมประชาธิปไตย

ส่วน “พลเมืองตื่นรู้” Active Citizen

คือ พลเมืองที่มีความกระตือรือร้น, มีส่วนร่วม, และรับผิดชอบต่อสังคมส่วนรวม

โดยไม่เพียงแต่รู้สิทธิและหน้าที่ของตนเองเท่านั้น

แต่ยังแสดงออกถึงความรับผิดชอบต่อส่วนรวมผ่านการมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ

คุณลักษณะสำคัญของพลเมือง
ตื่นรู้ ได้แก่ :

* มีความรู้และตระหนักรู้ :

เข้าใจหลักการประชาธิปไตย, สิทธิและหน้าที่ของตนเองและผู้อื่น

* มีความรับผิดชอบต่อสังคม :

มีจิตสาธารณะ, เห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าส่วนตน

* มีความกระตือรือร้น :

มีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคมและการเมืองอย่างสม่ำเสมอ

* เคารพความแตกต่างและสิทธิของผู้อื่น :

ยอมรับความหลากหลายทางความคิดและความเชื่อ

* มีความคิดสร้างสรรค์ :

สามารถคิดวิเคราะห์อย่างมีเหตุผลและนำเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาใหม่ๆ

แม้จะมีนิยามและคุณลักษณะที่ชัดเจน แต่การทำให้คุณลักษณะเหล่านี้

เป็นพฤติกรรมที่แพร่หลายในสังคมไทยยังคงเป็นความท้าทายสำคัญ

คุณธรรมและทักษะที่จำเป็นสำหรับพลเมืองไทยในศตวรรษที่ 21

ด้านคุณธรรม : แผนปฏิบัติการด้านการส่งเสริมคุณธรรมแห่งชาติ ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2566-2570)

กำหนดคุณธรรมหลัก 5 ประการ ได้แก่ :

* พอเพียง : การดำเนินชีวิตอย่างพอประมาณ, มีเหตุผล

* วินัย : การประพฤติตนตามกฎระเบียบและกติกา
ของสังคม

* สุจริต : การกระทำทุกอย่างโดยยึดมั่นในความถูกต้อง, ซื่อตรง, โปร่งใส

* จิตอาสา : การช่วยเหลือผู้อื่นโดยไม่หวังผลตอบแทน

* กตัญญู : การรู้คุณและตอบแทนบุญคุณ

เป้าหมายคือการทำให้คนไทยมีพฤติกรรมที่สะท้อนคุณธรรมเหล่านี้เพิ่มมากขึ้น

ด้านทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 :

นโยบายการศึกษาไทยเน้นการพัฒนาทักษะเหล่านี้ :

* ทักษะการใช้ภาษาและทักษะดิจิทัล

* ทักษะ 3C3G

(การจัดการตนเองอย่างมีสุขภาวะ, การคิดขั้นสูงและการเรียนรู้, การสื่อสารด้วยภาษา, การจัดการและการทำงานเป็นทีม,

การเป็นพลเมืองที่เข้มแข็ง,

การอยู่ร่วมกับธรรมชาติและวิทยาการอย่างยั่งยืน)

ซึ่งต้องอาศัยการลงมือปฏิบัติและทดลอง

* ทักษะชีวิตและทักษะอาชีพในศตวรรษที่ 21

ประเทศไทยยังขาดทักษะพื้นฐานสำคัญสำหรับศตวรรษที่ 21 ในระดับที่น่าเป็นห่วง

โดยเฉพาะทักษะการอ่าน, ทักษะดิจิทัล, และทักษะทางสังคมอารมณ์

ซึ่งส่งผลกระทบต่อมูลค่าทางเศรษฐกิจ

แนวทางการพัฒนาคุณภาพประชาชนในปัจจุบัน

ประเทศไทยได้กำหนดแนวทางและแผนงานที่หลากหลาย :

* การศึกษาและการพัฒนาทักษะ :

* ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561-2580)

เน้นการพัฒนาคนในทุกมิติและทุกช่วงวัย

* แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560-2579 มุ่งให้คนไทยทุกคนได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพและเรียนรู้ตลอดชีวิต

* โครงการ 21st Century Skill ส่งเสริมทักษะ 3C3G ผ่าน

Project-Based Learning

* การเรียนรู้ตลอดชีวิตผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล เช่น

Educators Skill Course Online

* การพัฒนาความเป็นพลเมืองดิจิทัล เน้นความฉลาดรู้ดิจิทัล, สารสนเทศ, และสื่อ

* การปลูกฝังคุณธรรมและจริยธรรม :

* แผนปฏิบัติการส่งเสริมคุณธรรมแห่งชาติ ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2566-2570)

มุ่งให้คนไทยมีพฤติกรรมที่สะท้อนคุณธรรม 5 ประการ

(พอเพียง, วินัย, สุจริต, จิตอาสา, กตัญญู)

* สถาบันทางศาสนาและครอบครัวมีบทบาทสำคัญในการปลูกฝังค่านิยม

* การเสริมสร้างความเป็นพลเมืองและการมีส่วนร่วม :

* นโยบายส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน เช่น สิทธิในการรับรู้ข้อมูลข่าวสาร, การรับฟังความคิดเห็นสาธารณะ, การตรวจสอบการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่รัฐ

* การมีส่วนร่วมกำหนดนโยบายช่วยลดโอกาสเกิดการทุจริต

บทบาทของสถาบันและภาคส่วนสำคัญในการขับเคลื่อน

การพัฒนาพลเมืองคุณภาพต้องอาศัยความร่วมมือจากหลากหลายภาคส่วน :

* ภาครัฐ : กำหนดนโยบายระดับชาติ, เปิดเผยข้อมูลข่าวสาร,

สนับสนุนการพัฒนาคุณภาพชีวิตและประชาธิปไตยในท้องถิ่น (อปท.),

สร้างความเชื่อมั่นในหลักนิติธรรม (ตุลาการ),

อำนวยความสะดวกการใช้สิทธิเลือกตั้ง (องค์กรอิสระ)

* ภาคเอกชน : มีส่วนร่วมในการพัฒนากำลังแรงงาน,

ส่งเสริมทางการเงินและยกระดับสวัสดิภาพสำหรับกลุ่มแรงงานนอกระบบ

และกลุ่มเปราะบาง,

และการประกอบกิจการอย่างมีจริยธรรมและความ
รับผิดชอบต่อสังคม (CSR)

* ภาคประชาสังคมและองค์กรพัฒนาเอกชน (NGOs) :

เป็นตัวกลางในการพัฒนาและกระตุ้นจิตสำนึกความเป็นพลเมือง,

เข้าถึงกลุ่มเปราะบาง, ตรวจสอบและเฝ้าระวังการทำงานของภาครัฐ

* สถาบันการศึกษา : บ่มเพาะความรู้, ทักษะ, และคุณธรรม

ผ่านหลักสูตรและการเรียนรู้เชิงปฏิบัติ,

ทักษะศตวรรษที่ 21 และพลเมืองดิจิทัล,

ดำเนินการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมการเรียนรู้

* สื่อมวลชน : เผยแพร่ข่าวสารและสร้างความตระหนักรู้ในปัญหาสังคม,

กระตุ้นการเกิดพลเมืองตื่นรู้, พัฒนาทักษะการสื่อสารและส่งเสริมความฉลาดรู้สื่อ