สหรัฐอเมริกา และแคนาดาในทวีปอเมริกาเหนือ รวมทั้งประเทศต่างๆ ในทวีปยุโรปกว่า 30 ประเทศ ก็มีความเจริญก้าวหน้า และทันสมัยไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากันส่วนที่ภาคพื้นเอเชียแปซิฟิก ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ไต้หวัน ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์ก็ไม่ได้ด้อย หรือน้อยหน้า แต่อย่างใดเมื่อเทียบกับประเทศต่างๆ ดังกล่าว

แต่ทว่าประเทศหรือสังคมใดจะมีความโดดเด่นที่สุดในเรื่องความทันสมัย ในองค์รวมแล้ว ผมก็ต้องยกนิ้วให้กับสังคมญี่ปุ่น ซึ่งผมก็จะพูดและตัดสินใจได้เพราะได้มีโอกาสไปใช้ชีวิตทำงานทำการ แล้วก็ไปท่องเที่ยวเป็นครั้งเป็นคราว การยกนิ้วให้กับสังคมญี่ปุ่นมาทั้งประสบการณ์และการสังเกตการณ์ ซึ่งตัวชี้วัดก็จะประกอบด้วยปัจจัยต่างๆ ดังนี้

1.ญี่ปุ่นเป็นสังคมเสรีประชาธิปไตยที่ไม่เป็นรองใคร ทั้งในเรื่องสิทธิเสรีภาพการแสดงออกและการมีส่วนร่วมอย่างกว้างขวางทั่วถึง โดยการกระจายอำนาจจากส่วนกลางสู่ท้องถิ่น มีการแบ่งเบาความรับผิดชอบอย่างชัดเจนและสมดุล

2.ความทัดเทียมและเสมอภาคในสังคม ซึ่งสังคมญี่ปุ่นจัดได้ว่าจำนวนประชากรส่วนใหญ่เป็นชนชั้นกลาง ความเหลื่อมล้ำในสังคมมีน้อยมากเมื่อเทียบกับบรรดาประเทศพัฒนาแล้วทั่วโลก

3.การบริการของภาครัฐทั่วถึง ครอบคลุมทั่วประเทศด้วยมาตรฐานกลาง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสาธารณูปโภค โครงสร้างพื้นฐานทางด้านการคมนาคมและการสื่อสาร อีกทั้งระบบการกระจายข่าวการเตือนภัย การกู้ภัยและฟื้นฟูบูรณะปฏิสังขรณ์

4.คุณภาพและมาตรฐานของสินค้าอุปโภคและบริโภค เป็นเกณฑ์เดียวกัน และครอบคลุมทั้งประเทศ

5.จิตสำนึกว่าด้วยการรักชาติ และการคิดคำนึงถึงผลประโยชน์ของส่วนรวมเหนือผลประโยชน์ขององค์บุคคล

6.การทำกิจการหรือการทำงานใดๆ ก็มักจะเป็นไปโดยความรับผิดชอบ มุ่งความเป็นเลิศ ซึ่งสิ่งหนึ่งที่จับต้องได้ก็คือ คุณภาพและรสชาติของอาหารของยุโรปตะวันตกในญี่ปุ่น เช่น ขนมปัง และขนมเค้กชาวญี่ปุ่นก็สามารถปรุงแต่งได้ด้วยรสชาติและการประดิดประดอยตกแต่งที่ทัดเทียม หรือแม้กระทั่งจะเหนือชั้นกว่าของชาวยุโรปอีกเสียด้วย

7.ความมั่นคงปลอดภัยในชีวิตประจำวันที่เป็นสังคมที่ปราศจากความน่าสะพรึงกลัว และความไม่สบายอกสบายใจภายในสถานที่อยู่อาศัย และภายในสภาพแวดล้อมโดยทั่วไป

8.การเคารพต่อสิทธิของผู้อื่น เช่น การทำความสะอาดพื้นที่ในบ้านและรอบๆ บ้าน การควบคุมเรื่องเสียงและเรื่องกลิ่น เพื่อไม่ให้รบกวนเพื่อนบ้าน

9.การเคารพกฎหมายบ้านเมืองและการบังคับใช้กฎหมายโดยฝ่ายเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องอย่างเข้มแข็งและยุติธรรม

10.ความเข้มแข็งขององค์กรภาคประชาชน หรือองค์กรที่มิใช่รัฐในการช่วยเหลือสังคม โอกาสและขีดความสามารถในการที่จะติดต่อสื่อสารกับฝ่ายการเมืองและองค์กรภาครัฐ โดยฝ่ายการเมืองและฝ่ายข้าราชการประจำรับฟังและตอบสนองเสียงเรียกร้องและข้อเสนอแนะของประชาชนพลเมือง และองค์กรภาคประชาชน

11.สังคมญี่ปุ่น เป็นสังคมที่การรู้หนังสือมีความทั่วถึง และมีระดับหรือได้มาตรฐานและเป็นสากล สำหรับชาวต่างชาติที่มีโอกาสไปปรากฏตัวที่ญี่ปุ่น จะมีความรู้สึกทันทีของความเป็นระเบียบเรียบร้อย คุณภาพของการบริการ คุณภาพของสิ่งบริโภคต่างๆ อีกทั้งก็มีความสบายอกสบายใจในความสะดวกในการสัญจรไปมา และความรู้สึกว่ามีความปลอดภัยอยู่ตลอดเวลาและชาวต่างประเทศหลายๆ คนเมื่อไปลืมสิ่งของ เช่น กระเป๋า หรือห่อของไว้ ณ ที่ใด ก็จะไม่มีการสูญหาย ไม่มีผู้ใดจะมาฉกฉวยไป โดยต่างจะกลับไปค้นหาได้ในที่ที่ทำหล่นหาย หรือไม่ก็ไปติดต่อที่ฝ่ายบริการเรื่องของที่ลืมไว้ บ่งบอกซึ่งความซื่อสัตย์สุจริต การไม่มีอุปนิสัยใจคอของการลักขโมย หรือการฉวยโอกาสแต่อย่างใด การเข้าคิวเป็นประเพณีปฏิบัติธรรมดาๆด้วยความอดทน และไฟจราจรเป็นเรื่องที่ทุกคนเคารพทั้งผู้ขับขี่และผู้เดินถนน

ถ้าพวกเราชาวไทยอยากจะปรับปรุงตัวเองก็คงไม่ไปที่อื่นใด สังคมญี่ปุ่นเป็นแม่บท เป็นแบบอย่างและเป็นคุณครูให้กับพวกเราได้ และสำหรับผู้ที่ได้เคยไปสัมผัสสังคมญี่ปุ่นมาแล้ว ก็หวังว่าจะนำเอาประสบการณ์ดีๆ กลับมาใช้ที่บ้านและนอกบ้านได้ ทั้งนี้ผู้หลักผู้ใหญ่ในสังคมไทยต้องเริ่มปฏิบัติให้เป็นแบบอย่างกันก่อน และยุติความคิดอ่านและพฤติกรรมต่างๆ ที่บ่อนทำลายสังคมไทย

กษิต ภิรมย์

kasitfb@gmail.com