ชีวิตของคนเราโดยทั่วๆ ไปอาจจะแบ่งออกได้ว่าอยู่ใน 2 วงกลมด้วยกัน วงกลมแรก เป็นวงกลมใหญ่โตมโหฬารระดับสังคมชาติ ส่วนวงกลมที่ 2 เป็นวงกลมเล็กๆ เฉพาะครอบครัวแต่ละครอบครัว

ในปี พ.ศ. 2569 วงกลมใหญ่ก็คงจะเต็มไปด้วยเรื่องราวและเหตุการณ์ที่ดูจะสับสนวุ่นวายไร้เสถียรภาพ เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน เป็นวงกลมแห่งความกังวลวุ่นวายใจ ซึ่งก็มีหลายๆ สาเหตุด้วยกัน เช่น

- พฤติกรรมของบรรดาพรรคการเมือง และนักการเมืองที่อ้างว่าขออาสาเข้ามารับใช้บ้านเมือง แต่การณ์กลับเป็นไปว่า ต่างเข้าไปหาอำนาจเพื่อหาผลประโยชน์เข้าตัวและพวกพ้อง พูดจาไปในทำนองโฆษณาชวนเชื่อกึ่งเท็จกึ่งจริง เต็มไปด้วยวาทะที่หาความจริงจังและจริงใจได้ไม่

- ระบบราชการและบรรดาข้าราชการที่รู้หลบเป็นปีก รู้หลีกเป็นหาง มากด้วยการใช้หลักดุลยพินิจเพื่อเสริมสร้างความสำคัญและอำนาจหน้าที่ให้กับตนเอง เพื่อจะได้กอบโกยเอาประโยชน์เข้าตัวให้ได้มากยิ่งขึ้น ทำตัวเป็นเสมือนเจ้านายประชาชนมากกว่าผู้รับใช้ประชาชนพลเมือง

- กลุ่มนักธุรกิจที่ใช้ความมั่งมีมั่งคั่ง เป็นผู้มีอิทธิพลอยู่เหนือข้าราชการการเมืองและข้าราชการประจำเพื่อเอารัดเอาเปรียบสังคมและผูกขาดการทำธุรกิจ

- ฝ่ายสื่อ ผู้จะต้องมีความเป็นอิสระในวิชาชีพ ไม่อยู่ในอาณัติของผู้ใด แต่ก็วางตัวได้ยากลำบากเพราะต้องอยู่กับและพึ่งพาเศรษฐกิจแบบการตลาดหรือทุนนิยม เพื่อมีรายได้ เพื่อให้ชีวิตมีคุณภาพในระดับหนึ่ง

- แวดวงวิชาการก็มักจะมีครูบาอาจารย์ที่เอาอุดมการณ์การเมืองของตนเองไปยัดเยียดและครอบงำลูกศิษย์ลูกหาเพื่อตอบสนองตัณหาทางการเมืองบางครูบาอาจารย์ก็ใช้ช่องทางทางวิชาการเพื่อเข้าสู่อำนาจหน้าที่ทางการเมือง

- แวดวงศาสนาก็มิได้ถูกแซะจากปัจจัยภายนอก แต่ก็เกิดขึ้นจากกิเลสตัณหาของตัวนักบวชต่างๆเสียเอง เป็นการทำลายซึ่งความศักดิ์สิทธิ์ของศาสนา และสร้างความเศร้าใจ เสียใจ ให้กับฆราวาสทั้งหลาย

- วงกว้างใหญ่ของสังคมไทยนี้ตกอยู่ในสภาพของการขาดดุลทางศีลธรรมอย่างใหญ่หลวง(Moral Deficit) ก็ต้องร่วมกันแก้ไข โดยเริ่มต้นที่แต่ละครอบครัวเพราะการจะไปคิดว่าบรรดาองค์กรและสถาบันต่างๆ ดังกล่าวข้างต้นจะคิดอ่านที่จะปรับปรุงปฏิรูปตนเองคงจะเป็นไปได้ยาก

ฉะนั้นการจะแก้ไขปัญหาของบ้านเมืองหรือวงรอบใหญ่ของสังคมก็คงจะต้องเริ่มต้นที่วงเล็กๆ ของครอบครัวทั้งหลายเป็นสำคัญ โดยจุดเริ่มต้นที่สำคัญในแต่ละครอบครัว ก็คือการพูดจาปรึกษาหารือกันในเรื่องการดำรงชีวิตประจำวัน แล้วก็คงจะมีการพูดคุยเกี่ยวกับความเป็นไปในวงใหญ่ของบ้านเมืองด้วยเป็นธรรมดา

ประเด็นปัญหาหลักๆ ในครอบครัวก็คือ รายรับ-รายจ่าย ที่จำเป็นต้องมีให้เพียงพอสมดุลกัน ซึ่ง ณ ที่นี้ก็หมายถึงการตีกรอบความอยากและหลีกเลี่ยงความฟุ่มเฟือย เพราะในระบบสังคมทุนนิยมและลัทธิการบริโภค ความอยากให้มีมากขึ้น ความอยากที่จะได้สิ่งของที่มีอยู่แล้วให้มีความใหม่ มีความทันสมัยไปกับแฟชั่นให้ได้มากยิ่งๆ ขึ้นการประหยัดก็มักจะถูกบ่อนทำลายด้วยระบบบัตรเครดิต ซึ่งเป็นการใช้จ่ายด้วยเงินของบริษัทบัตรเครดิต จะเป็นของบริษัทเครดิตหรือธนาคารก็ตามแต่ ไปก่อนล่วงหน้าแล้วตามไปชดเชยทีหลัง เท่ากับเป็นการสร้างหนี้ล่วงหน้า เป็นการใช้จ่ายเกินตัวเพราะมีความสะดวกที่จะกระทำเช่นนั้น และในหลายๆ กรณีก็เป็นการจัดซื้อจับจ่ายใช้สอยกับสินค้าอุปโภคบริโภคต่างๆ ที่ฟุ่มเฟือยเกินความจำเป็น เป็นอุปนิสัยของการใช้จ่ายเกินตัวอยู่ตลอดเวลา เพราะอยากมีมากขึ้นหรือไม่ก็เพราะเมื่อชาวบ้านเขามีกัน ฉันก็ต้องมีด้วย

ขณะเดียวกัน ในแต่ละครอบครัวก็มักจะมีการใช้ชีวิตกันอยู่นอกบ้าน ซึ่งก็ก่อให้เกิดค่าใช้จ่ายเกินความจำเป็น โดยมิค่อยได้คำนึงว่าความสุขกายสบายใจนั้นสามารถจัดหากันได้ที่บ้านหรือมีอยู่รอบตัวโดยมิต้องมีค่าใช้จ่ายแต่อย่างใด หรือมีค่าใช้จ่ายเพียงเล็กน้อย เช่น ค่าไฟสำหรับอุปกรณ์เครื่องใช้ไฟฟ้าต่างๆที่ช่วยอำนวยความสะดวกสบาย รวมทั้งการได้รับความรู้ต่างๆ ผ่านวิทยุ โทรทัศน์ และโทรศัพท์มือถือ แต่ที่สำคัญการที่จะได้อยู่กับบ้านก็จะทำให้ได้มีโอกาสอยู่กับตัวเองเพื่อทบทวนตัวเอง ตั้งสติ และหาความสงบภายในที่มีคุณค่าเป็นอย่างยิ่ง เพราะช่วยก่อให้เกิดความสงบและความพึงพอใจกับชีวิต (Contentment)

นอกจากนั้นในการร่วมกันอยู่ในวงครอบครัวก็จะมีการเตือนสติซึ่งกันและกัน มีการถ่ายทอดประสบการณ์และอบรมบ่มเพาะในเรื่องการทำตนให้เป็นคนดีอยู่ในศีลในธรรม รู้จักซึ่งทั้งสิทธิและหน้าที่พลเมืองและการอยู่ร่วมกันโดยไม่เบียดเบียนและเอารัดเอาเปรียบกัน แต่คำนึงอยู่ตลอดเวลาว่าเมื่อครอบครัว เพื่อนบ้าน ต่างมีความดี ชุมชนและสังคมก็มีความราบรื่น มั่นคง และเจริญก้าวหน้ากันไปด้วย

วงกว้างวงใหญ่ของสังคมเริ่มต้นที่ วงครอบครัวเล็กๆ

กษิต ภิรมย์

kasitfb@gmail.com