ยินดีกับประชาชนที่ชนะคดีเหมืองอัครา

แม้เป็นคำพิพากษาศาลชั้นต้น แต่ย่อมทำให้การต่อสู้เพื่อปกป้องสุขภาพ และความยุติธรรม มีความหวังต่อไป

ก่อนหน้านี้ ปมข้อพิพาทเอกชนเรียกค่าเสียหายจากรัฐที่ยุติการทำเหมืองยุติลงโดยที่ฝ่ายรัฐไม่ต้องเสียค่าโง่ไปแล้ว

1. ศาลแพ่งสั่งเอกชนจ่ายค่าชดเชยให้แก่ประชาชนเกือบ 400 คน

เมื่อวานนี้ (24 มีนาคม 2569) ศาลแพ่ง แผนกคดีสิ่งแวดล้อม อ่านคำพิพากษาคดีหมายเลขดำ สว2 /2559

ที่ น.ส.สื่อกัญญา ธีระชาติดำรง กับพวกรวม 4 คน ตัวแทนชาวบ้านจาก จ.พิจิตร และ จ.เพชรบูรณ์ เป็นโจทก์ยื่นฟ้องแบบกลุ่มต่อ บมจ.อัครา รีซอร์สเซส ผู้ประกอบการเหมืองทองคำชาตรี เป็นจำเลย เรื่องละเมิด เรียกค่าเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย สุขภาพอนามัย ทรัพย์สิน หรือสิทธิอย่างอื่น กรณีชาวบ้านได้รับผลกระทบจากการทำเหมืองแร่ทองคำ ของ บมจ.อัครา รีซอร์สเซส

โจทก์ฟ้องสรุปว่า จากการประกอบกิจการเหมืองแร่ของจำเลย (บมจ.อัครารีซอร์สเซส) ก่อให้เกิดการแพร่กระจายของฝุ่นละอองโลหะหนักที่มีพิษออกสู่ภายนอกเหมือง โดยการพัดปลิวไปตามกระแสลมเกิดเสียงสั่นสะเทือนจากการระเบิดหิน เกิดการรั่วไหลของสารพิษไซยาไนด์ที่ถูกกักเก็บไว้ในบ่อกักเก็บกากแร่ เกิดการแพร่กระจายของสารโลหะหนักอื่นๆ เช่น สารหนู, แมงกานีส, เหล็ก เป็นต้น ได้แพร่กระจายเข้าสู่พื้นที่เกษตรกรรมของโจทก์และสมาชิกกลุ่มที่อาศัยบริเวณโดยรอบลำคลองและอ่างเก็บน้ำ

โจทก์และสมาชิกกลุ่มนำน้ำจากลำคลองมาใช้ประโยชน์ทางการเกษตร จะส่งผลให้เกิดการสะสมของสารพิษในผลผลิตทางการเกษตร เช่น เมล็ดข้าว ข้าวโพด เป็นต้น ตลอดจนการบริโภคข้าวและอาหารจากแหล่งน้ำดังกล่าวมีสารไซยาไนด์ สารหนู และแมงกานีสเจือปนเป็นเหตุให้โจทก์และสมาชิกกลุ่มเจ็บป่วย ได้รับอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย สุขภาพอนามัย และจิตใจ

โจทก์จึงขอให้ศาลมีคำสั่งหรือบังคับจำเลยชดใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่โจทก์และสมาชิกกลุ่ม เป็นค่ารักษาพยาบาลการเจ็บป่วยมีสารพิษในร่างกาย ค่าเสื่อมสุขภาพอนามัยด้านร่างกาย ค่าเสื่อมสุขภาพอนามัยด้านจิตใจ ค่าใช้จ่ายเพื่อดำรงชีพ และค่าขาดประโยชน์จากการใช้ทรัพยากรธรรมชาติ

ศาลพิเคราะห์แล้วเห็นว่า พยานหลักฐานโจทก์มีน้ำหนักรับฟังได้ว่า มีการรั่วไหลของโลหะหนักจากบ่อเก็บกักกากแร่ที่ 1 จากทางทิศใต้ออกไปสู่ที่ราบผ่านไปตามแหล่งน้ำธรรมชาติ ทำให้พบโลหะหนักตามลำคลอง และทำให้ประชาชนมีสารโลหะหนักในร่างกาย และได้รับผลกระทบจากฝุ่นที่เกิดจากการระเบิดเหมืองแร่ และได้รับผลกระทบจากการเสี่ยงในการทำเหมืองแร่ของจำเลย ศาลจึงกำหนดให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ทั้งสี่และสมาชิกกลุ่มจำนวน 382 ราย

พิพากษาให้จำเลยชดใช้ค่าเสื่อมสุขภาพอนามัย สำหรับประชาชน

- ที่มีอายุ 15 ปีลงมา ให้รายละ 200,000 บาท

- อายุมากกว่า 15 ปี รายละ 100,000 บาท

- อายุ 15 ปีลงมา แต่มีค่าโลหะหนักในร่างกาย ไม่เกินเกณฑ์รายละ 100,000 บาท

- อายุมากกว่า 15 ปี มีค่าโลหะหนักในร่างกายไม่เกินเกณฑ์ รายละ 50,000 บาท

รวมทั้ง ค่าเสื่อมสภาพจิตใจได้รับความหวาดกลัววิตกกังวล สำหรับผู้ที่มีสารโลหะหนัก เกินเกณฑ์ได้รับการชดใช้รายละ 20,000 บาท

ส่วนที่ไม่เกินเกณฑ์ให้ได้รับรายละ 10,000 บาท ค่ารักษาพยาบาลรายละ 5,000 บาท ค่าใช้จ่ายในการซื้อน้ำดื่มและอาหารเมื่อไม่สามารถอุปโภค-บริโภคจากแหล่งน้ำธรรมชาติได้ ทำให้ได้รับความเดือดร้อนในการดำรงชีวิต ให้ชดใช้รายละ 5,000 บาท ค่าขาดประโยชน์ในการใช้แหล่งน้ำและวิถีชีวิตถูกทำลายให้ชดใช้รายละ 5,000 บาท ฯลฯ

นอกจากนี้ กำหนดให้จำเลยฟื้นฟูสภาพแวดล้อมคลองสาธารณะโดยรอบให้ปราศจากสารปนเปื้อน ให้รับผิดชอบทั้งหมดในการบำบัดดินและน้ำ คลองสาธารณะ และอ่างเก็บน้ำให้ปราศจากการปนเปื้อนกลบหลุมเหมืองเก็บกักกากแร่ที่ 1 กลบดินทั้งหมด โดยให้อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องโดยให้คำนึงถึงความปลอดภัย ส่วนคำขออื่นให้ยก

อย่างไรก็ตาม คดียังไม่ถึงที่สุด ต้องติดตามต่อไปว่าจะมีการอุทธรณ์หรือไม่ อย่างไร

2. ตอกย้ำ อดีตนายกฯลุงตู่ระงับกิจการ เพื่อปกป้องสุขภาพประชาชนถูกต้องแล้ว

คำพิพากษาศาลแพ่งยืนยันว่า ประชาชนได้รับความเสียหาย ผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม จากการประกอบกิจการเหมืองทองจริงๆ

ดังนั้น การที่อดีตนายกฯ พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ใช้อำนาจ มาตรา 44 ระงับการอนุญาตให้ประกอบกิจการเหมืองแร่ทองคำในพื้นที่ จ.พิจิตร เพชรบูรณ์ พิษณุโลก เพราะเห็นว่ามีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และสุขภาพของประชาชนขณะนั้น จึงถูกต้องแล้ว ที่ปกป้องประชาชน

แลกกับความเสี่ยงใดๆ ที่จะถูกฟ้องร้องดำเนินคดี

3. ปมข้อพิพาทเรียกค่าเสียหายจากรัฐบาลไทย 3 หมื่นล้านบาท ก็ยุติไปแล้ว

ในส่วนปมข้อพิพาทที่เอกชนเรียกค่าเสียหายจากรัฐบาล กรณีอดีตนายกฯ พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ใช้อำนาจ มาตรา 44 ระงับการอนุญาตให้ประกอบกิจการเหมืองแร่ทองคำในพื้นที่ จ.พิจิตร เพชรบูรณ์ พิษณุโลก เพราะเห็นว่ามีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และสุขภาพของประชาชนนั้น ได้มีการยุติข้อพิพาทเป็นอันสิ้นสุดไปแล้ว

เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2569 คณะรัฐมนตรี (ครม.) รับทราบความคืบหน้าข้อพิพาทระหว่างไทยกับบริษัท คิงส์เกต คอนโซลิเดเต็ด ลิมิเต็ด กรณีเหมืองทองคำอัคราภายใต้ความตกลงการค้าเสรีไทย-ออสเตรเลีย (TAFTA) ทั้งสองฝ่ายได้ตกลงยุติข้อพิพาทลงโดยสมัครใจเป็นที่เรียบร้อย

ทางคิงส์เกตฯ ถอนคำร้องจากอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศแบบไม่มีเงื่อนไขใดๆ ทั้งสิ้น

หากย้อนต้นเรื่องคดี เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2559 นับตั้งแต่เหมืองทองคำอัคราถูกคำสั่งจาก มาตรา 44 ของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ฉบับที่ 72/2559 ระงับการอนุญาตให้ประกอบกิจการเหมืองแร่ทองคำในพื้นที่ จ.พิจิตร เพชรบูรณ์ พิษณุโลก

จากนั้น ปี 2560 คิงส์เกตฯ ได้ยื่นคำร้องต่ออนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศ ฟ้องรัฐบาลไทย เหตุละเมิดข้อตกลงการค้าเสรีไทย-ออสเตรเลีย (TAFTA) ซึ่งในกระบวนของศาลได้เปิดทางให้ทั้งสองฝ่ายใช้วิธีการเจรจา โดยมีกระทรวงอุตสาหกรรมและทีมกฎหมายทำหน้าที่หลักในการเจรจา

ช่วงระหว่างการเจรจา ได้นักการเมืองฝ่ายค้านของไทย (ยุครัฐบาลลุงตู่) หยิบเอากรณีนี้ไปถล่มโจมตี สาดโคลน ใส่ร้ายลุงตู่อย่างรุนแรงต่อเนื่อง

หาว่าไทยแพ้คดีไปแล้ว จะต้องจ่ายเงินหลายหมื่นล้าน ลุงตู่จะต้องเข้าคุก

บางรายถึงขนาดโม้ว่ามีหลักฐานเด็ดจะเอาลุงตู่เข้าคุก ฯลฯ

ทั้งๆ ที่ ยังอยู่ระหว่างการเจรจา ยังไม่มีคำตัดสินใดๆ

ช่วงของการเจรจา คิงส์เกตฯ ได้ยื่นข้อเสนอต่อรัฐบาลไทยหลายข้อ โดยเฉพาะการขอนำแร่ที่ขุดขึ้นมาได้ก่อนหน้านี้และค้างอยู่ในโรงโลหกรรมออกมาถลุงและรีไฟน์ให้เสร็จจนหมด พร้อมทั้งต้องให้สิทธิในการสำรวจแร่ (อาชญาบัตรสำรวจ) ที่ยังคงมีอายุเหลืออยู่ทำการสำรวจให้เสร็จ พร้อมทั้งต้องอนุญาตการทำเหมืองแร่ (ประทานบัตร) ให้จนกว่าจะหมดอายุ

รวมถึงให้รัฐบาลไทยจ่ายเงินชดเชยที่เมื่อประเมินตัวเลขความเสียหายของเหมืองอัคราโดยวัดจากปริมาณสำรองแร่ทอง ในขณะนั้นซึ่งมีแร่ทอง 8.9 แสนออนซ์ คิดเป็นมูลค่าประมาณ 37,020 ล้านบาท และแร่เงิน 8.3 ล้านออนซ์ มูลค่าประมาณ 3,984 ล้านบาท

แถมยังมีเงื่อนไขเพิ่มเติม ที่บริษัทอัคราฯ ขอให้รัฐหางานในพื้นที่หรือจังหวัดใกล้เคียงรองรับพนักงานที่ได้รับผลกระทบจากการปิดเหมืองแบบไร้กำหนด ซึ่งสามารถผลิตได้ต่อเนื่องเป็นเวลา 8-10 ปีข้างหน้า รวมมูลค่า 41,004 ล้านบาท ซึ่งนี่เป็นเพียงเงื่อนไขข้อแลกเปลี่ยนเพียงไม่กี่ข้อที่คิงส์เกตฯ ใช้เจรจาเพื่อแลกกับการถอนฟ้อง

เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2569 นายธนกร วังบุญคงชนะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เปิดเผยว่า คิงส์เกตฯ ได้แจ้งถอนข้อเรียกร้องทั้งหมดต่อคณะอนุญาโตตุลาการโดยไม่มีเงื่อนไข ซึ่งคณะอนุญาโตตุลาการได้ออกคำสั่งยุติกระบวนการอย่างเป็นทางการแล้ว

นับเป็นการปิดฉากข้อพิพาทที่ยืดเยื้อมากว่า 8 ปี โดยที่ไทยไม่ต้องเสียค่าชดเชยใดๆ ตามข้อเรียกร้องของคิงส์เกตฯ

นายณัฐพล รังสิตพล ปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม ในฐานะประธานคณะทำงานระงับข้อพิพาทฯ กล่าวว่า คณะทำงานได้กำหนดแนวทางในการต่อสู้คดีอย่างเป็นระบบ มีการทำงานร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและที่ปรึกษากฎหมายอย่างใกล้ชิด เพื่อแสดงจุดยืนที่เข้มแข็งของไทย ใช้ยุทธวิธีคู่ขนาน คือ การเตรียมพร้อมต่อสู้คดีในชั้นอนุญาโตตุลาการจนถึงที่สุด ควบคู่ไปกับการเจรจาโดยยึดหลักกฎหมาย แต่ต้องไม่มีเงื่อนไขที่สร้างภาระให้กับประเทศไทย ส่งผลให้สามารถบรรลุการยุติข้อพิพาทโดยสมัครใจในที่สุด

4. ปลายปีที่แล้ว วันที่ 2 ธันวาคม 2568 กระทรวงอุตสาหกรรม นายธนกร วังบุญคงชนะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ได้มีรายงานความคืบหน้า ระบุว่า คณะอนุญาโตตุลาการได้แจ้งผลอย่างเป็นทางการว่า “ไม่ต้องออกคำสั่งตัดสินคดี” หลังทั้งสองฝ่ายสามารถหาข้อยุติร่วมกัน ภายใต้กรอบกฎหมายไทย และหลักสากลด้านสิ่งแวดล้อม การกำกับดูแล และความปลอดภัย

ขณะนั้น รัฐมนตรีธนกรได้สั่งการให้กระทรวงอุตสาหกรรมดำเนินการทุกขั้นตอนอย่างโปร่งใส รอบคอบ และรับฟังความเห็นจากทุกภาคส่วน โดยเฉพาะชุมชนรอบพื้นที่เหมือง พร้อมกำชับให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องยกระดับมาตรการกำกับดูแลเหมืองแร่ทั่วประเทศ ป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพประชาชนซ้ำอีก ขณะเดียวกัน บริษัทอัคราฯ ได้ดำเนินการตามขั้นตอนการขออนุญาตภายใต้ พ.ร.บ.แร่ 2560 และข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมอย่างเคร่งครัด จนสามารถเริ่มประกอบกิจการได้อีกครั้งในปี 2566 ภายใต้ระบบตรวจสอบที่เข้มงวดยิ่งกว่าเดิม

นายธนกรกล่าวว่า การดำเนินการยุติคดีครั้งนี้เป็นประโยชน์สูงสุดต่อประเทศ ลดความเสี่ยงจากข้อพิพาทระหว่างประเทศ และช่วยยืนยันว่าไทยมีระบบกำกับดูแลเหมืองแร่อย่างโปร่งใส เป็นธรรม และคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมตามหลักสากล

“รัฐบาลเดินหน้าปกป้องผลประโยชน์ของประเทศ ควบคู่การสร้างสภาพแวดล้อมการลงทุนที่มั่นคงและน่าเชื่อถือ เพื่อให้ไทยยังคงเป็นจุดหมายพัฒนาอุตสาหกรรมเหมืองแร่และอุตสาหกรรมต่อเนื่องในอนาคต” รัฐมนตรีธนกรกล่าว

5. เป็นอันว่า ประชาชนที่ถูกละเมิด สุขภาพชีวิตเดือดร้อนเสียหาย ได้รับชัยชนะในศาลแพ่ง (ศาลชั้นต้น)

รัฐบาลลุงตู่ รอดพ้นจากปมค่าเสียหายตามข้อพิพาท โดยบริษัท Kingsgate Consolidated Limited ถอนข้อเรียกร้องต่ออนุญาโตตุลาการโดยสมัครใจ แบบไม่มีเงื่อนไข

ส่วนบริษัทเอกชน ก็ยังมีสิทธิทำเหมืองได้ แต่ต้องดำเนินการตามกฎหมายเหมืองแร่ฉบับใหม่ ที่ยกระดับมาตรฐานการกำกับดูแลสูงขึ้น เคร่งครัดขึ้น

อันที่จริง เห็นว่า เพื่อแสดงออกถึงความจริงใจ เอกชนไม่ควรอุทธรณ์คดีที่ถูกประชาชนฟ้องร้อง พร้อมกับเดินหน้าทำธุรกิจในประเทศไทย เคารพกฎหมายไทย รักประเทศไทย คำนึงถึงผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมไทยอย่างจริงจัง จริงใจ เป็นรูปธรรม จะเป็นผลดีต่อเอกชน คุ้มค่ากับเงินค่าเยียวยาที่ต้องจ่ายตามคำพิพากษาของศาลมากกว่าจะสู้คดีต่อไป

สารส้ม