จอประสาทตาเสื่อมตามอายุ คืออะไร

จอตาเสื่อมตามอายุ (Age-Related Macular Degeneration: AMD) คือ ภาวะที่จุดรับภาพชัด/จอตามีความผิดปกติ ทำให้สูญเสียการมองเห็นตรงกลางภาพ โดยมักพบในผู้ที่อายุ 50 ปีขึ้นไป ภาวะนี้เป็นสาเหตุสำคัญลำดับต้นๆ ของการสูญเสียการมองเห็นสาเหตุการเกิดนั้นเกี่ยวกับความเสื่อมตามอายุ ยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่าเกิดจากอะไรจอตาเป็นเนื้อเยื่อบางๆ
ในลูกตา คล้ายเนื้อมะพร้าวในลูกมะพร้าว และทำงานเหมือนฟิล์มรับภาพในกล้องถ่ายรูป

จอประสาทตาเสื่อมแบ่งเป็น 2 ชนิด

1.ชนิดแห้ง พบได้บ่อยกว่าถึง 80-90% ของ AMD จะมีการสูญเสียการมองเห็นแบบช้าๆ ค่อยเป็นค่อยไป ใช้ระยะเวลานานหลายปีถึงจะสูญเสียการมองเห็น การตรวจตาส่วนหลังจะพบจุดเหลืองทรงกลมที่เกิดจากการสะสมของโปรตีนที่ชั้นลึกของจอตา และพบลักษณะจุดรับภาพชัด/จอตามีสีที่เปลี่ยนไปรวมถึงบางตัวลง ฝ่อตัวลง

2.ชนิดเปียก พบได้ไม่บ่อยเท่าชนิดแห้ง แต่มีการสูญเสียการมองเห็นที่เร็วกว่าชนิดแห้ง มีลักษณะที่สำคัญคือ มีหลอดเลือดงอกใหม่ผิดปกติใต้จอตา มีเลือดและสารน้ำรั่วใต้จอตา

ทั้ง 2 ชนิด ระยะแรก อาจจะไม่มีอาการใดๆ ต่อมา ระยะท้ายๆจะมีอาการตามัว สูญเสียการมองเห็นโดยเฉพาะตรงกลางภาพอาจจะมองเห็นสีดำหรือสีเทาเป็นทรงกลมหรือทรงอื่นๆมีภาพบิดเบี้ยว ภาพคด มองเห็นสีผิดปกติไปมักจะไม่มีอาการปวดตาใดๆ

ในประเทศไทยได้มีการสำรวจคร่าวๆพบ AMD ได้บ่อยช่วงอายุ 50 ปีขึ้นไปถึง 12% มีปัจจัยเสี่ยง ได้แก่ แสงยูวี การสูบบุหรี่ ความดันโลหิตสูง ภาวะอ้วน และพันธุกรรม พบในคนขาวมากกว่าคนเอเชีย

รู้ได้อย่างไรว่าเป็นโรคจอประสาทตาเสื่อมตามอายุ

l ทดสอบด้วยตัวเองผ่านตารางเส้น Amsler Grid ทดสอบตาทีละข้าง โดยปิดตาข้างหนึ่ง และตาอีกข้างมองจุดกึ่งกลางกระดาษ โดยถ้ามีแว่นสำหรับมองใกล้ หรือแว่นอ่านหนังสือ ให้สวม ก่อนทดสอบด้วย ถ้าเส้นตรงดีไม่บิดเบี้ยว ไม่มีเงาดำทึบมาบังตรงกลาง แสดงว่าปกติดี แต่ถ้าบิดเบี้ยว มีเงาดำบัง แนะนำ
พบจักษุแพทย์เพื่อตรวจตาอย่างละเอียด หรือหากไม่มี Amsler Grid อาจใช้ตารางที่มี หรือโปรแกรมตาราง Microsoft excel ดูแทนได้

l พบจักษุแพทย์ จะมีการตรวจความคมชัดของสายตา ตรวจจอตา และมีการหยอดยาขยายม่านตา มีการถ่ายภาพจอตาแบบตัดขวาง ดูลักษณะของจอตา ฉีดสีเข้าหลอดเลือดที่แขนเพื่อดูความผิดปกติของหลอดเลือดในจอตา และชั้นใต้จอตา หรืออาจไม่ฉีดสีก็ได้แล้วแต่จักษุแพทย์พิจารณา

ควรมาตรวจตาเมื่อไหร่ ไม่มีอาการควรมาตรวจไหม

1.อายุมากกว่าเท่ากับ 50 ปีขึ้นไป อย่างน้อยควรตรวจตาอย่างละเอียดปีละครั้ง หากตรวจแล้วไม่มีความเสี่ยงจักษุแพทย์จะนัดตรวจห่างขึ้น

2.มีประวัติครอบครัวเป็นจอตาเสื่อมตามอายุ

ดังนั้นหากไม่มีอาการแต่ถ้าอายุเกิน 50 ปี หรือมีประวัติเสี่ยงที่จะเป็น ควรมาตรวจกับจักษุแพทย์ก่อนโดยอาจพบจักษุแพทย์ทั่วไปก่อนได้

ข้อแนะนำ : ไม่ควรขับรถมาเองคนเดียว ควรมีคนขับรถพามาส่งและรับกลับ เพราะมีอาการตาพร่าจากยาขยายม่านตาได้ประมาณ 4-6 ชม.

ทางเลือกในการรักษามีอะไรบ้าง ทางเลือกในการรักษา ขึ้นอยู่กับชนิด

1.ชนิดแห้ง ยังไม่มีการรักษาที่ได้ผลดี มีแต่ลดความเสี่ยงจากชนิดแห้งกลายเป็นชนิดเปียก อาจทานวิตามิน AREDS2 เสริมช่วยได้บ้างแต่ช่วยได้เฉพาะโรคจอตาเสื่อมตามอายุชนิดแห้ง ความรุนแรงระดับปานกลางขึ้นไป และควรใช้ภายใต้การดูแลของ
จักษุแพทย์ ไม่ควรซื้อมารับประทานเอง

2.ชนิดเปียก มีวิธีการรักษาหลายอย่าง ได้แก่ เลเซอร์เย็น(Photodynamic therapy: PDT) เลเซอร์ร้อน การผ่าตัดในบางกรณีและที่ได้ผลดี เป็นที่นิยมในปัจจุบัน คือการฉีดยาเข้าน้ำวุ้นตา(Intravitreal injection)

ในที่สุดแล้วถ้าหลีกเลี่ยงไม่ได้ ไม่สามารถหยุดความเสื่อมนั้นได้ สูญเสียการมองเห็นแล้วอาจจำเป็นต้องพบผู้เชี่ยวชาญด้านสายตาเลือนรางเพื่อที่จะเรียนรู้วิธีอยู่ร่วมกับจอตาเสื่อมตามอายุ จากงานวิจัยพบว่า ทานผักใบเขียว เหลือง และปลา พอช่วยชะลอความเสื่อมของจอตาได้บ้าง

ข้อชวนน่ารู้

l การฉีดลูกตาขึ้นกับการตอบสนองต่อการรักษา เริ่มแรกจะฉีดยาเข้าน้ำวุ้นตาเดือนละ 1 เข็ม ติดต่อกันอย่างน้อย 3 ครั้ง จากนั้นจักษุแพทย์ด้านจอตาทำการประเมินอีกครั้ง ถ้าโรคสงบดีจะยืดระยะเวลาในการฉีดเข็มถัดไป หรือแล้วแต่การคุยกันกับจักษุแพทย์และผู้ป่วย

l การตรวจสุขภาพตาประจำปี หรือตามวงรอบ มีความสำคัญ เพื่อการดูแลตั้งแต่เนิ่นๆ ของการดำเนินโรค

l การรักษาแม้ทำให้หายขาดไม่ได้ 100% แต่สามารถช่วยทำให้การมองเห็นดีขึ้น รวมถึงชะลอความเสื่อมได้

l การหยุดรักษาเองอาจเกิดผลเสียมากขึ้น อาจเป็นซ้ำและการมองเห็นอาจไม่กลับมาดีเหมือนก่อนที่จะแย่ลง ดังนั้นควรติดตามการรักษาอย่างสม่ำเสมอ

l การใช้วิตามินรวมหรืออาหารเสริมสำหรับจอตาเสื่อม ควรปรึกษาจักษุแพทย์ก่อนทุกครั้ง

l การสวมแว่นกันแดด ควรเลือกชนิดที่กันทั้ง UV และความจ้าของแสงแดด

บทความโดย นพ.คณินท์ เหลืองสว่าง

ชมรมจอตา และทีมจักษุแพทย์หลากหลายสาขา

เรียบเรียงโดย นศพ.ณิชารีย์ ศรีงาม

ราชวิทยาลัยจักษุแพทย์แห่งประเทศไทย