Anemias หรือโรคโลหิตจาง เป็นโรคที่ร่างกายมีเม็ดเลือดแดงที่สมบูรณ์น้อยกว่าปกติ เม็ดเลือดแดงมีหน้าที่นำออกซิเจนไปให้เซลล์ทั่วร่างกาย Hemoglobin ซึ่งเป็นโปรตีนในเม็ดเลือดแดงเป็นสิ่งที่พาออกซิเจนจากปอดไปสู่ทุกอวัยวะของร่างกาย การที่มีโรคโลหิตจางจะทำให้ร่างกายขาดออกซิเจน ทำให้มีอาการอ่อนเพลีย อ่อนแอ และหายใจถี่หรือหอบ

โรคโลหิตจางมีหลายชนิด แต่ละชนิดมีสาเหตุต่างๆ กัน โรคโลหิตจางอาจเป็นชั่วคราวหรือเป็นตลอดไป อาจเป็นน้อยหรือเป็นมาก โรคโลหิตจางอาจเป็นอาการแสดงที่เตือนถึงโรคที่มีอันตรายได้ เช่น โรคที่มีเลือดออก

การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุ ถ้าเกิดจากการขาดสารต่างๆ เช่น ธาตุเหล็ก, folate, วิตามินบี 12 การให้สารต่างๆ เหล่านี้จะแก้ไขปัญหาได้ แต่อาจต้องแก้สาเหตุที่ทำให้เกิดการขาดสารต่างๆ เหล่านี้อีกด้วย

ตัวอย่างของโรคโลหิตจางต่างๆ คือ โรค aplastic anemia (ไขกระดูกไม่ทำงาน คือ ไม่สร้างเม็ดเลือด), Iron deficiency anemia (การขาดธาตุเหล็ก), sickle cell anemiaจากพันธุกรรม, thalassemia จากพันธุกรรม, vitamindeficiency anemia (การขาดวิตามินต่างๆ)

อาการ (symptom) ของโรคโลหิตจางขึ้นอยู่กับสาเหตุ และเป็นมากหรือเป็นน้อย ถ้าเป็นน้อย (โลหิตจางน้อยมาก) อาจไม่มีอาการเลย ถ้าโลหิตจางเกิดจากโรคอื่นที่ทำให้มีโรคโลหิตจาง โรคอาจปิดบังอาการของโลหิตจาง อาการของโลหิตจาง คือ เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย หายใจถี่ สาเหตุพื้นฐานมาจาก haemoglobin (โปรตีน) ที่อยู่ในเม็ดเลือดแดงมีน้อย จึงพกพาออกซิเจนได้ไม่มากพอ (การตรวจเลือดจะพบว่ามี haemoglobin, Hb น้อย) บางคนที่โลหิตจางไม่มาก ไม่รู้ตัวไปด้วยซ้ำ แต่พอไปบริจาคเลือด ซึ่งจะต้องตรวจดูว่าบุคคลนั้นมีเลือดเพียงพอหรือไม่ อาจพบว่ามีระดับ Hb ต่ำไป ไม่สามารถบริจาคได้

สาเหตุหลักๆ ของโรคโลหิตจางมาจาก

1) ร่างกายสร้าง Hb หรือเม็ดเลือดแดงไม่พอ (ไม่สร้าง สร้างไม่พอ)

3) เลือดออก ทำให้เสียเม็ดเลือดแดง และ Hb เร็วกว่าการผลิตเพื่อการทดแทน (เสียเลือด)

3) มีการทำลายเม็ดเลือดแดง (Hb มีอยู่ในเม็ดเลือดแดง)

ไขกระดูกสร้างเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาวและเกล็ดเลือดเม็ดเลือดแดงมี Hb เป็นตัวนำพาออกซิเจนจากปอดไปให้เซลล์ทั่วร่างกาย และนำคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) กลับไปสู่ปอดเพื่อกำจัด CO2 ออกจากร่างกายในลมหายใจ และรับออกซิเจนจากอากาศเข้ามาในกระแสเลือด

การสร้างเม็ดเลือดแดงและ Hb ต้องพึ่งการมีธาตุเหล็ก วิตามิน B12 folate อย่างเพียงพอ

สาเหตุของโรคโลหิตจาง

1) โรคโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก (Iron deficiency anemia) หญิงตั้งครรภ์ที่รับธาตุเหล็กไม่พอ หญิงที่มีเลือดออกมากจากประจำเดือน การกินอาหารที่ขาดสารอาหารต่างๆ เช่น ธาตุเหล็ก การเสียเลือด เช่น จากระบบทางเดินอาหาร จากแผล มะเร็ง ยาที่กัดกระเพาะ หรืออุบัติเหตุ

2) โรคโลหิตจางจากการขาดวิตามิน คือ folate และวิตามิน B12 (pernicious anemia)

3) โรคโลหิตจางจากอาการอักเสบ โรคต่างๆ ที่มีการอักเสบ อาจทำให้ร่างกายไม่สามารถสร้างเม็ดเลือดได้อย่างเพียงพอ ตัวอย่างเช่น โรคมะเร็ง HIV/AIDs, rheumatoid arthritis, โรคไต และโรค Crohn’s

4) Aplastic anemia โรคนี้พบได้ไม่บ่อย แต่อาจทำให้ถึงแก่ชีวิต เป็นโรคที่ร่างกายไม่สามารถสร้างเม็ดเลือดทั้ง 3 ชนิดได้อย่างเพียงพอ สาเหตุของ aplastic anemia มีมากมาย เช่น การติดเชื้อ ยาบางชนิด โรคภูมิแพ้ หรือสารเคมีบางชนิด ฯลฯ

5) โรคโลหิตจางที่เกิดจากโรคของไขกระดูก เช่น โรคมะเร็งเม็ดเลือดขาว (leukemia), myelofibrosis

6) โรคโลหิตจางที่เกิดจากการทำลายของเม็ดเลือดแดง (hemolytic anemia) บางกรณีอาจเป็นพันธุกรรม

7) Sickle cell anemia เป็นโรคทางพันธุกรรม เป็นชนิดหนึ่งของโรค hemolytic anemia คือ มีความผิดปกติของ Hb ทำให้เม็ดเลือดแดงมีรูปร่างที่ผิดปกติ คือ เป็นรูปเคียว crescent (เสี้ยว, ซีก) ทำให้เรียกว่าพระจันทร์ครึ่งซีก sickle เม็ดเลือดแดงเหล่านี้มีอายุสั้น ทำให้ขาดเม็ดเลือดแดง

นพ.พินิจ กุลละวณิชย์