ทำไมบางคนจึงดูไม่ค่อยแก่ตามวัย บางคนดูแก่กว่าวัย ความจริงแล้วบางคนที่ว่าดูไม่แก่จากข้างนอก แต่ในความเป็นจริงข้างในอาจไม่ดีอย่างที่คนมองคิดก็ได้ อาจมีโรคต่างๆ มากมาย เช่น ความดัน เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ฯลฯ ซึ่งจะมาเป็นพวงตามวัย แต่มองไม่เห็น

“แก่” หรือ ไม่ “แก่” ผมมีความคิดว่าอยู่ที่ยีน หรือพันธุกรรม ว่า พ่อแม่ ปู่ย่า ตายายเราอายุยืนไหม มีโรคประจำตัวไหมเช่น โรคความดัน เบาหวาน ไขมัน เป็นโรคทางพันธุกรรม ถ้าปู่ย่า ตายายเป็น ก็มักจะถ่ายทอดต่อมายังลูกหลานได้ มะเร็งบางชนิดก็เหมือนกัน เช่น มะเร็งเต้านม ลำไส้ใหญ่ ฯลฯ

ยีนคงมีส่วนสำคัญประมาณ 30% นอกนั้นอยู่ที่พฤติกรรมของเราเอง และสิ่งแวดล้อม สิ่งแวดล้อมบางอย่างเราบังคับไม่ได้มากนัก เช่น สภาวะโลกร้อน หรืออากาศเป็นพิษ
แต่สามารถช่วยลดความเสี่ยงได้บ้าง แต่พฤติกรรมของเราเราสามารถกำหนดได้มากทีเดียว ถ้าเราสนใจ มีความต้องการอย่างแน่วแน่ มีวินัย องค์การอนามัยโลกแจ้งว่า 74% ของการเสียชีวิตของชาวโลกมาจากโรคที่ไม่ติดต่อ หรือที่ภาษาอังกฤษเรียกว่าNon Communicable Diseases, NCDs ซึ่งกลุ่มที่ไม่ติดต่อนี้ ก็คือโรคหลอดเลือด - โดยเฉพาะโรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง (อัมพฤกษ์ อัมพาต) โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิต โรคมะเร็ง โรคปอด โรคอ้วน ซึ่งโรคต่างๆ เหล่านี้มาจากพฤติกรรมที่ไม่ดีที่สะสมมานานตั้งแต่เกิด การกินเค็ม หวาน มัน การกินเนื้อแดงเนื้อแปรรูปมากไป กินพืช ผักน้อย การไม่ออกกำลังกาย การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ การมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ปลอดภัย การใช้สารเสพติด การไม่ตรวจเช็คสุขภาพเป็นประจำ เช่น ตรวจดูว่าเรามีน้ำตาล ไขมันในเลือดสูงหรือไม่ ความดันโลหิตเราเป็นอย่างไร ฯลฯ

การเสียชีวิตในแต่ละปีจากโรคมะเร็งของชาวโลกมีปริมาณถึง 9 ล้านคน มะเร็งบางชนิดป้องกันได้ ลดความเสี่ยงได้ เช่น ความอ้วน หรือโรคอ้วน มีความเสี่ยงต่อโรคมะเร็งที่อวัยวะต่างๆ ถึง 13 ชนิด เช่น เต้านม ตับ ลำไส้ใหญ่ ฯลฯ ถ้าเราไม่อ้วนเสียอย่างเดียวก็จะลดความเสี่ยงต่อโรคมะเร็งต่างๆ นี้ลงได้บ้าง นอกจากโรคอ้วนแล้ว มะเร็งของเนื้อตับยังเกิดจากแอลกอฮอล์ เชื้อไวรัสตับอักเสบ B และ C ซึ่งปัจจุบันนี้ป้องกันได้ โดยการฉีดวัคซีนป้องกันเชื้อไวรัสตับอักเสบ B ตอนเกิด และตรวจคัดกรองหาเชื้อไวรัสตับ C (Hepatitis C virus หรือ HCV) ซึ่งถ้าพบก็สามารถรักษาให้หายขาดได้

มะเร็งหลายชนิดยังป้องกันไม่ได้ แต่อาจตรวจเพื่อหาโรคในระยะแรกๆ หรือเริ่มต้นเพื่อการรักษาที่ได้ผลดีได้

ฉะนั้น นอกจากยีนดีไม่ดีแล้ว การดูแลสุขภาพขึ้นอยู่กับพฤติกรรมทางกายเราตามที่ได้กล่าวไว้แล้ว แต่ยังมีพฤติกรรมทางใจของเราอีกด้วยที่ช่วยทำให้เราดู “แก่” หรือ ไม่ “แก่”

สำหรับผม ความสุขเป็นส่วนหนึ่งของการทำให้เราแก่หรือไม่ผมคิดว่าถ้าเราสนุกกับงาน หรือสนุกกับทุกอย่างที่เราทำ ไม่ว่าจะเป็นงาน หรืองานอดิเรก หรือทำอะไรก็แล้วแต่ เราจะมีความสุข มีผู้เชี่ยวชาญพูดเสมอว่าทำอะไรจะต้องรักในสิ่งที่ทำ คือ มี passion ในสิ่งที่ทำ และต้องทำ 100% คือ กัดไม่ปล่อย (perseverance) ฉะนั้นการที่เรารักในสิ่งที่ทำจะทำให้เรามีความสุข ไม่มีความทรมาน ไม่เบื่อ ไม่ใช่การตกนรกทั้งเป็น จะทำให้เราไม่เหนื่อย และถ้าเรากัดไม่ปล่อย จะทำให้เรามีโอกาสประสบความสำเร็จได้มากขึ้น

และเราจะต้องพยายามไม่เครียด ไม่มีความทุกข์ในชีวิตเท่าที่จะทำได้ การป้องกัน หรือการลดความเครียด ส่วนหนึ่งจะอยู่ที่การวางแผน เช่น เราจะทำงาน หรือเสนอผลงานที่สำคัญ เราอาจจะเกิดความเครียดได้ กลัวว่าจะทำ หรือเสนอผลงาน ไม่ดี แต่ถ้าเราวางแผนให้ดี ทำให้เต็มที่ ซ้อมการเสนอบ่อยๆ จะสามารถลดความเครียดได้มากทีเดียว

และอีกอย่างที่สำคัญคือ การทำความดี การมีกุศลธรรม หรือคุณธรรม พระอาจารย์ชยสาโร ท่านเทศน์ไว้บทหนึ่งว่าสิ่งที่สำคัญในชีวิตอีกอย่าง นอกจากปัจจัยสี่ ซึ่งก็คือ อาหาร ยา เสื้อผ้า ที่อยู่อาศัยแล้วคือคุณธรรม

การทำความดีด้วยการให้ เป็นกุศลธรรมที่จะทำให้เรามีความสุข การให้เป็นความดีที่ควรแก่การสะสม เป็นการสร้างบารมีให้เราเอง ถึงแม้เราไม่ต้องการสิ่งตอบแทน การให้อาจเป็นการยิ้มรับ
รับไหว้ การพูด การพยักหน้ารับรู้ ไม่ใช่ต้องเป็นการให้เงินให้ทอง ให้สิ่งของ เสมอไป ถ้าเราทำความดีเสมอ เท่าที่เราจะทำได้ เราน่าจะมีความสุข และเราควรรู้จักปล่อยวาง ไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลง หรือไม่โกรธนาน พยายามเท่าที่จะทำได้ ต้องค่อยๆ หัดทำไป การปล่อยวางไม่ใช่เราไม่เห็นความสำคัญของเรื่อง หรือปัญหา แต่ถ้าเราวางแผนให้ดี รอบคอบ ทำให้ดีที่สุด วิเคราะห์ผลงานว่าดีไม่ดีตรงไหน จะแก้อย่างไร แล้วปล่อยวาง อย่าไปเศร้า คิดมากกับผลงานที่ผ่านไปแล้วที่อาจไม่ดี จะทำให้เรามีความรู้สึกที่ไม่ดีซึ่งจะเป็นการทำลายจิตใจเรา

โดยสรุป คือ สนุกกับทุกอย่างที่ทำ ไม่เครียด ปล่อยวาง มีการวางแผนที่ดี มีปัญหาอะไรก็ค่อยๆ แก้ไปด้วยการใช้ปัญญา

ผมก็พยายามทำครับ ได้บ้างไม่ได้บ้าง เพราะผมก็ยังเป็นคนอยู่คนที่ยังมีกิเลส ผมมีความสุขกับทุกอย่างที่ทำ ปัญหาของผมคือ ผมรัก มีความสุข ในการทำหลายเรื่องเหลือเกิน อาทิ โลกร้อน อากาศเป็นพิษอุบัติเหตุบนถนน ผู้สูงอายุ การดูแลสร้างเสริมสุขภาพป้องกันโรค การอ่าน การเล่นกีฬา ออกกำลังกาย การกิน การนอน การเที่ยว ฯลฯ

นพ.พินิจ กุลละวณิชย์