ด้วยปัญหาใหญ่ระดับโลกที่เข้ามารุมเร้า ทั้งโควิด-19 ทั้งสงครามรัสเซีย-ยูเครน ทั้งวิกฤตพลังงานโลก ฯลฯ สร้างผลกระทบหนักเหนื่อย โดยเฉพาะต่อเศรษฐกิจของทุกประเทศทั่วโลก

อาจทำให้การดำเนินการหลายๆ เรื่องต้องปรับเปลี่ยนแผน หรือล่าช้าไปบ้าง

แต่ใช่ว่าที่ผ่านมา จะไม่มีความคืบหน้าในการปฏิรูปประเทศเสียเลยทีเดียว

การดำเนินการตามแผนการปฏิรูปประเทศตามมาตรา 270 ของรัฐธรรมนูญฯ มีความคืบหน้าไปไม่น้อย

ในการประชุม ครม. สัปดาห์ที่ผ่านมา สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ในฐานะสำนักงานเลขานุการคณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติและคณะกรรมการปฏิรูปประเทศ เสนอรายงานความคืบหน้าในการดำเนินการตามแผนการปฏิรูปประเทศตามมาตรา 270 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ครั้งที่ 15 (เดือนมกราคม - มีนาคม 2565) และเสนอรัฐสภาเพื่อทราบต่อไป

ในรายงานฯ ปรากฏสาระสำคัญน่าสนใจ ภาพรวมการดำเนินการตามแผนการปฏิรูปประเทศ (ฉบับปรับปรุง) มีความคืบหน้าการดำเนินการของกิจกรรม Big Rock 62 กิจกรรม ประกอบด้วย 1) กิจกรรมที่ดำเนินการเป็นไปตามแผนรวม 55 กิจกรรม และ 2) กิจกรรมที่ดำเนินการล่าช้ากว่าแผน รวม 7 กิจกรรม สรุปได้ดังนี้

1. ด้านการเมือง

ประกอบด้วยกิจกรรม Big Rock ทั้งหมด 5 กิจกรรม เป็นไปตามแผนฯ 3 กิจกรรม และล่าช้ากว่าแผนฯ 2 กิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมปฏิรูปที่ 3 (BR0103) การสร้างความสามัคคีปรองดองสมานฉันท์ของคนในชาติ และกิจกรรมปฏิรูปที่ 4 (BR0104) การส่งเสริมการพัฒนาพรรคการเมือง

โดยกิจกรรมปฏิรูปที่ 3 (BR0103) ซึ่งสำนักงานขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศยุทธศาสตร์ชาติ และการสร้างความสามัคคีปรองดอง (ป.ย.ป.) อยู่ระหว่างการรวบรวมข้อมูลทางประวัติศาสตร์ และเหตุการณ์สำคัญทางการเมืองที่ส่งผลให้เกิดความขัดแย้ง โดยศึกษาเปรียบเทียบจากทฤษฎี เอกสารทางวิชาการ เหตุการณ์ความขัดแย้ง และวิธีการสร้างความปรองดองสมานฉันท์ที่เกิดขึ้นทั้งในและต่างประเทศ โดยหน่วยงานจะต้องเร่งสรุปผลการศึกษาต่างๆสำหรับใช้เป็นข้อมูลประกอบการจัดทำข้อเสนอในการสร้างความปรองดองสมานฉันท์ของประชาชนและขจัดความขัดแย้งทางการเมืองในสังคม

ประเด็นนี้ น่าสนใจว่า ปลายทางของการแก้ปัญหาความขัดแย้งและสร้างความสามัคคีปรองดอง คืออะไร?

จะต้องมีการนิรโทษกรรมในคดีที่ไม่เกี่ยวกับการทุจริต และจาบจ้วงสถาบันเบื้องสูง หรือไม่?

2. ด้านการบริหารราชการแผ่นดิน

ประกอบด้วยกิจกรรม Big Rock ทั้งหมด 5 กิจกรรม เป็นไปตามแผนฯ ทั้งหมด เช่น

กิจกรรมปฏิรูปที่ 3 (BR0203) ปรับเปลี่ยนการบริหารทรัพยากรบุคคลภาครัฐสู่ระบบเปิด เพื่อให้ได้มาและรักษาไว้ซึ่งคนเก่ง ดี และมีความสามารถอย่างคล่องตัวตามหลักคุณธรรม ซึ่งสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (สำนักงาน ก.พ ) ได้จัดทำ กฎ ก.พ. ว่าด้วยการพัฒนาและทดสอบนวัตกรรมด้านการบริหารทรัพยากรบุคคล พ.ศ. 2565 และลงประกาศในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2565 เพื่อให้มีหลักเกณฑ์การพัฒนาและทดสอบนวัตกรรมด้านการบริหารทรัพยากรบุคคลของส่วนราชการให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงและความท้าทายใหม่ ๆ ซึ่งในปัจจุบันอยู่ระหว่างการจัดทำคู่มือคำอธิบายกฎ ก.พ. ฉบับดังกล่าว เพื่อวางแนวทางการดำเนินการให้แก่ส่วนราชการที่สนใจเข้าร่วมพัฒนาและทดสอบนวัตกรรมด้านการบริหารทรัพยากรบุคคล

3. ด้านกฎหมาย

ประกอบด้วยกิจกรรม Big Rock ทั้งหมด 5 กิจกรรม เป็นไปตามแผนฯ 3 กิจกรรม และล่าช้ากว่าแผนฯ 2 กิจกรรม ได้แก่

กิจกรรมปฏิรูปที่ 2 (BR0302) จัดให้มีกลไกทางกฎหมายเพื่อให้มีการพิจารณาปรับเปลี่ยนโทษทางอาญาที่ไม่ใช่ความผิดร้ายแรงให้เป็นโทษปรับเป็นพินัย เพื่อลดผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชน

กิจกรรมที่ 5 (BR0305) จัดทำประมวลกฎหมายเพื่อรวบรวมกฎหมายเรื่องเดียวกันไว้ด้วยกันเพื่อความสะดวกในการใช้งาน โดยกิจกรรมปฏิรูปที่ 5 (BR0305) สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาได้ส่งร่างพระราชบัญญัติการจัดทำประมวลกฎหมายและกฎเพื่อให้ประชาชนเข้าถึงได้โดยสะดวก พ.ศ. .... ให้สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี เพื่อเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2565 โดยเมื่อคณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบแล้วจะต้องนำเสนอร่างพระราชบัญญัติดังกล่าวต่อรัฐสภาตามขั้นตอนของกฎหมายต่อไป

4. ด้านกระบวนการยุติธรรม

ประกอบด้วยกิจกรรม Big Rock ทั้งหมด 5 กิจกรรม เป็นไปตามแผนฯ 4 กิจกรรม และล่าช้ากว่าแผนฯ 1 กิจกรรม ได้แก่

กิจกรรมปฏิรูปที่ 3 (BR0403) การจัดหาทนายความอาสาประจำสถานีตำรวจให้ครบทุกสถานีทั่วประเทศ ซึ่งปัจจุบันสภาทนายความได้จัดให้มีทนายความให้คำปรึกษาในสถานีตำรวจเรียบร้อยแล้ว จำนวน 203 สถานี คิดเป็นร้อยละ 13.70 ของสถานีตำรวจทั่วประเทศ จาก 1,482 สถานี ซึ่งหน่วยงานควรหารือกับกระทรวงยุติธรรมถึงความเป็นไปได้ในการดำเนินการให้บรรลุเป้าหมายตามที่กำหนดไว้ในเป้าหมายย่อยที่ 1 (MS1) ที่กำหนดให้ขยายผลให้มีทนายความให้คำปรึกษาในสถานีตำรวจ ไม่น้อยกว่าร้อยละ 50 ของสถานีตำรวจทั่วประเทศ และคาดว่าจะดำเนินการแล้วเสร็จภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้

5. ด้านเศรษฐกิจ

ประกอบด้วยกิจกรรม Big Rock ทั้งหมด 5 กิจกรรม เป็นไปตามแผนฯ ทั้งหมด เช่น

กิจกรรมปฏิรูปที่ 3 (BR0503) การเพิ่มโอกาสของผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดเล็กในอุตสาหกรรมและบริการเป้าหมาย ซึ่งบรรษัทประกันสินเชื่ออุตสาหกรรมขนาดย่อม (บสย.) ได้มีการช่วยเหลือผู้ประกอบการรายย่อยผ่านโครงการค้ำประกันสินเชื่อเพื่อผู้ประกอบการ Micro Entrepreneurs ระยะที่ 4 (MICRO 4) วงเงินค้ำประกัน 25,000 ล้านบาท โดยมีวงเงินอนุมัติค้ำประกันสะสม ณ ไตรมาส 2 ปีงบประมาณ 2565 จำนวน 23,361 ล้านบาท ซึ่งสูงกว่าเป้าหมายสะสมที่กำหนดไว้ที่ 7,500 ล้านบาท อยู่จำนวน 15,861 ล้านบาท และมีจำนวนลูกค้า SME จำนวน 193,028 ราย ได้รับสินเชื่อจากสถาบันการเงินจากการค้ำประกัน 23,455 ล้านบาท

6. ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ประกอบด้วยกิจกรรม Big Rock ทั้งหมด 4 กิจกรรม เป็นไปตามแผนฯ ทั้งหมด เช่น

กิจกรรมปฏิรูปที่ 4 (BR0604) ปฏิรูประบบการบริหารจัดการเขตควบคุมมลพิษ กรณีเขตควบคุมมลพิษมาบตาพุด ซึ่งกรมควบคุมมลพิษว่าจ้างศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาฯ เป็นที่ปรึกษาในโครงการประเมินผลเพื่อยกเลิกเขตควบคุมมลพิษตามแผนการปฏิรูปประเทศโดยที่ปรึกษาฯ อยู่ระหว่างการรวบรวมข้อมูล และจัดการหารือผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 4 กลุ่มย่อย (Focus Group) ประกอบด้วย (1) ภาคประชาชน (2) องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (3) หน่วยงานในคณะอนุกรรมการกำกับดูแลและติดตามผลการดำเนินงานพื้นที่เขตควบคุมมลพิษจังหวัดระยองและ (4) ภาคอุตสาหกรรม เพื่อวิเคราะห์การรับรู้และความคิดเห็นต่อการยกเลิกเขตควบคุมมลพิษมาบตาพุด

7. ด้านสาธารณสุข

ประกอบด้วยกิจกรรม Big Rock ทั้งหมด 5 กิจกรรม เป็นไปตามแผนฯ ทั้งหมด เช่น

กิจกรรมปฏิรูปที่ 3 (BR0703)การปฏิรูประบบบริการสุขภาพผู้สูงอายุด้านการบริบาลการรักษา พยาบาลที่บ้าน/ชุมชน และการดูแลสุขภาพตนเองในระบบสุขภาพปฐมภูมิเชิงนวัตกรรม โดยกระทรวงสาธารณสุข มีการจัดทำคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการบูรณาการการสร้างและบริหารจัดการผู้บริบาลผู้สูงอายุ และเครือข่ายความร่วมมือการสร้างผู้บริบาลผู้สูงอายุที่เชื่อมโยงระดับพื้นที่ รวมทั้งมีการพัฒนาระบบโปรแกรม Long Term Care (3C) เพื่อรองรับการลงทะเบียนของผู้บริบาลผู้สูงอายุ และออกแบบเชื่อมโยงข้อมูลกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ฯลฯ

ทั้งหมด ยังไม่นับการเปลี่ยนแปลงในด้านการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานของประเทศมากมายเป็นประวัติการณ์ ในขณะที่ต้องทุ่มเทเงินและทรัพยากรจำนวนมหาศาลไปกับการปกป้องดูแลช่วยเหลือประชาชนจากสถานการณ์โควิด-19 และผลกระทบจากวิกฤตสงครามและวิกฤตพลังงานระดับโลก

ก็จะเห็นได้ว่า มีการเปลี่ยนแปลงในเชิงปฏิรูปเกิดขึ้นหลายเรื่อง ไม่น้อยเลยทีเดียว

ปัญหาของรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง คือ ขาดการสื่อสารข้อมูลที่เป็นการเปลี่ยนแปลงให้เกิดพลัง และความร่วมมือร่วมใจที่จะขับเคลื่อนร่วมกันต่อไปในสังคมวงกว้าง

อย่างน้อย 55 กิจกรรมที่ดำเนินการเป็นไปตามแผนปฏิรูป ถามว่า มีคนในประเทศไทยกี่พันคน จากเกือบ 70 ล้านคนที่จะรู้บ้าง?

ซึ่งถ้าปล่อยไปแบบนี้ ก็น่าเสียดายเรื่องดีๆ ที่ทำมาอย่างยากลำบาก

สารส้ม