ฟังคำสัมภาษณ์ของเนติบริกรคนล่าสุดของรัฐบาลชินวัตร กรณีศาลปกครองสูงสุดพิพากษาให้นางสาวยิ่งลักษณ์ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนคดีโครงการรับจำนำข้าวเป็นจำนวนเงิน ๑๐,๐๒๘
ล้านบาท ทำให้นึกถึงคำให้สัมภาษณ์อีกบทหนึ่งของ อดีตเลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกาและประธานศาลปกครองสูงสุดท่านหนึ่ง ที่เคยให้ไว้กับหนังสือพิมพ์ฉบับหนึ่งไว้นานแล้วว่า.....

“........ต่อให้คุณเก่งทางกฎหมาย แต่คุณไม่มีจิตใจที่เป็นธรรม นักกฎหมายนี่นะครับ ยิ่งเก่งเท่าไหร่ ถ้าไม่มีคุณธรรมยิ่งกว่าโจร คือสามารถทำให้อะไรเป็นอะไรได้หมด ทำขาวเป็นดำ ดำเป็นขาวนักกฎหมายที่ไม่สุจริต ผมเชื่อว่าอย่างนั้นนะ ถ้าไม่มีคุณธรรม โจรยังดีกว่า.........”

สำหรับนักกฎหมายและทนายที่ดีดี ถ้าได้ฟังคำกล่าวข้างต้นแล้ว ก็คงจะรู้สึกสะเทือนเป็นอย่างยิ่ง

และที่ว่าสะเทือนใจนั้น ก็เพราะสิ่งที่ท่านพูดเป็นข้อเท็จจริง จริงๆ

ในบทสัมภาษณ์เดียวกัน ท่านนักกฎหมายอาวุโส ผู้ยังเป็นที่ได้รับการเคารพนับถือจากนักกฎหมายดีดีที่กราบไหว้ท่านได้โดยสนิทใจ ไม่ต้องรีบไปล้างมือให้หายมัวหมองสกปรก ยังให้คติในการสอนกฎหมายในคณะนิติศาสตร์ สถานที่ซึ่งเป็นบ่อเกิดของนักกฎหมายที่ต่อไปจะถูกเรียกว่าเป็นนักฎหมายที่มีคุณธรรมที่ยังคงมีอยู่มากในบ้านเมืองนี้ หรือเป็นนักกฎหมายเพียงไม่กี่คนที่เลวยิ่งกว่ามหาโจร ต่อไปว่า...

“......เพราะการใช้อำนาจทางกฎหมาย ทำจนในที่สุด ผิดเป็นถูก อันนี้อันตรายที่สุด ประโยคแรกที่ผมสอนนักศึกษามากว่า 30 ปี เรียนกฎหมายไป ต้องเรียนไปเพื่อให้เกิดความเป็นธรรม ไม่ใช่เรียนไปเพื่อใช้กฎหมายเพื่อประโยชน์อะไรก็แล้วแต่ เพราะว่าอันตรายที่สุดเลย นักกฎหมายถ้าไม่มีความเป็นธรรมยิ่งกว่ามหาโจร....”

ท่านเน้นยิ่งกว่าโจรและมหาโจร

เพราะท่านกำลังจะบอกว่า.....การสอนกฎหมายที่ว่าต้องเรียนไปเพื่อให้เกิดความเป็นธรรม นั้นคือการ “ศึกษาอบรม” ความสำคัญอยู่ที่การ “อบรม” ที่ยากยิ่งกว่าการให้ “ศึกษา” เสียอีก

เพราะการศึกษานั้นเป็นเพียงการสอนให้มีความรู้ มีความรู้ในเรื่องกฎหมาย

แต่การ “อบรม” เป็นการสอนให้มี“ความคิด” ที่ถูกต้อง

การมีความรู้ในด้านกฎหมาย ยิ่งเก่งมากเท่าไหร่ หากปราศจากความคิดที่ถูกต้อง คือ “หายนะ” ของชาติบ้านเมือง เช่นที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ในขณะนี้

นับตั้งแต่เปลี่ยนแปลงการปกครอง ๒๔๗๕ ไม่มียุคใดสมัยใด ที่นักกฎหมายผู้รับใช้รัฐบาลจะถูกประณามและได้รับฉายา ที่ฟังแลัวรู้สึกสะเทือนใจในวงการวิชาชีพนักกฎหมายได้เท่ายุคสมัยนี้ ตั้งแต่รัฐบาลชินวัตรขึ้นเถลิงอำนาจ ในปี ๒๕๔๔ มาจนถึงทุกวันนี้

…. เนติบริกร.....ทนายหน้าหอ....ศรีธนญชัยลอดช่อง....ไฮเตอร์เซอร์วิส.....เครื่องจักรซักล้าง.....

ฉายาเหล่านี้ ล้วนบ่งบอกถึงความเสื่อมถอยทางธรรมจรรยาด้านวิชาชีพของบุคคลคนคนนี้หรือประเภทนี้

แม้ฉายาที่ว่านั้น จะมุ่งไปยังนักกฎหมายบางคนที่เป็นทาสรับใช้ผู้มีอำนาจหรือนักการเมืองที่ขาดจิตสำนึกในจริยธรรม มิได้หมายถึงนักกฎหมายทั่วๆ ไปก็ตาม แต่การได้รับฉายาเช่นนี้ ย่อมกระทบกระเทือนวงการวิชาชีพของนักกฎหมาย เช่นคำว่า “ยุคนิติศาสตร์กะล่อน”

ปัญหาสำคัญ ก็คือ จะทำอย่างไรที่จะไม่ให้มีนักกฎหมายประเภทนี้

การสอนและให้คติอย่างที่ท่านนักกฎหมายอาวุโส ทำมาแล้วกว่า 30 ปี นั้นถูกต้องที่สุด และก็เชื่อว่ามีอาจารย์หลายท่านที่สอนอย่างนี้เช่นเดียวกัน

ในคณะนิติศาสตร์หลายแห่งก็ได้มีการสอน“หลักวิชาชีพของนักกฎหมาย” ของท่านศาสตราจารย์จิตติ ติงศภัทิย์ อันเป็นคัมภีร์คุณธรรมของนักกฎหมาย ที่ได้สอนโดยตัวของท่านเองและอาจารย์อีกหลายท่านที่ได้สอนสืบต่อกันมา ภายหลังจากที่ท่านอาจารย์จิตติได้ถึงแก่อนิจกรรมไปแล้ว

แต่คัมภีร์คุณธรรมของนักกฎหมายเล่มนี้ยังเป็นอกาลิโกอยู่

นักกฎหมายที่ยิ่งกว่ามหาโจรเกือบทุกคนก็ได้เคยเรียนวิชานี้

อย่างไรก็ตาม พวกยิ่งกว่ามหาโจรบางคนเหล่านี้แทนที่จะถูก “อัปเปหิ” ออกไปจากวงการนักกฎหมาย โดยเฉพาะในคณะนิติศาสตร์

กลับถูกกราบเรียนเชิญมาสอนนักศึกษากฎหมายในคณะนิติศาสตร์ บางคนถึงขนาดเป็นผู้บรรยายพิเศษใน “หลักวิชาชีพของนักกฎหมาย”อีกด้วย

และที่น่าเศร้ายิ่งขึ้นไปอีก ก็เพราะในสังคมไทยทุกวันนี้ บุคคลประเภทนี้ไม่ได้มีอยู่เพียงแต่ในวงการนักกฎหมาย แต่มีแพร่กระจายอยู่ในทุกวงการทั้ง...พระสงฆ์องค์เจ้า ครูบาอาจารย์ ตำรวจ-อัยการ-ผู้พิพากษา ทหาร ข้าราชการ นักการเมือง รัฐมนตรี ไปจนถึงนายกฯ บางคน โดยเฉพาะนายกรัฐมนตรีตัวจริง (de facto PrimeMinister) ที่ไม่ใช่นายกฯ อำพราง (de jure Prime Minister)

ความเสื่อมถอยด้านธรรมจรรยาทางวิชาชีพของบุคคลประเภทนี้ ทำให้นึกถึงวลีอันลือลั่นที่ว่า “พระเจ้าตายแล้ว” (God is Dead) ของฟรีดริช นีตซ์เช่ (Friedrich Nietzsche)
นักปรัชญาชาวเยอรมัน ผู้มีชีวิตอยู่ในช่วงรัชสมัยรัชกาลที่ ๕

วลี “พระเจ้าตายแล้ว” ของนีตซ์เช่ไม่ใช่ความหมายตามตัวอักษร แต่เป็นข้อความเชิงเปรียบเทียบให้เห็นถึงความเสื่อมถอยของศาสนาคริสต์และความตกต่ำทางศีลธรรมของผู้คนในโลกสมัยใหม่ นิตซ์เช่มองว่าสังคมสมัยใหม่ไม่ได้ถูกขับเคลื่อนด้วยหลักธรรมคำสอน แต่เป็นความต้องการที่จะมีหรือได้มาซึ่งอำนาจ ซึ่งนิตซ์เช่เรียกว่า “เจตจำนงสู่อำนาจ” (The Will to Power) เพื่อเข้าถึงแหล่งที่มาของอำนาจ แนวคิดเรื่อง “อำนาจ” ของเขานั้นมีความสลับซับซ้อน ครอบคลุมไปในหลายมิติ ทั้งทางกายภาพ จิตวิญญาณ ภูมิปัญญา วัฒนธรรม วาทกรรม ไม่ใช่อำนาจในความหมายแคบๆ เชิงพละกำลังเพียงมิติเดียว โดยตัวนิตซ์เช่เองก็ไม่ได้ยินดีไปกับการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้า (ในความหมายเชิงเปรียบเทียบ) เพราะมันเป็นเรื่องที่น่าเศร้าและอันตราย เพราะการไม่มีพระเจ้า ก็คือ การไม่มีแหล่งที่มาของคุณค่าทางศีลธรรม

ฉันใดก็ฉันนั้น บุคคลที่มีความเสื่อมถอยทางธรรมจรรยาวิชาชีพเป็นเจ้าเรือน เช่น ทนายโจร เนติบริกร หรือ อดีตเจ้าอาวาสที่ต้องกลายเป็นสมี รวมไปถึงพวกที่ทุศีลเสมอกันแล้ว สำหรับพวกเขานั้น “พระพุทธเจ้าตายแล้ว” (Buddha is Dead) แต่นั้นก็เป็นเพียงคนส่วนน้อย เพราะสำหรับคนส่วนใหญ่ในสังคมไทยแล้ว “Buddha never die”

ดร.ธิติ สุวรรณทัต