โดยทั่วไปชาวโลกจะคุ้นเคยกับคำว่า Geopolitics (ภูมิรัฐศาสตร์) และ Geo-economics (ภูมิเศรษฐศาสตร์) เนื่องจากโลกเต็มไปด้วยการขัดแย้งกันทั้งทางด้านการเมืองและเศรษฐกิจ
แต่กลับมักจะไม่คุ้นเคยกับคำว่าGeo-ethics (ภูมิจริยธรรมศาสตร์) เพราะคำนี้มิได้มีการกล่าวขานกันเป็นการทั่วไปทั้งในแวดวงวิชาการ สื่อ และการเมือง สะท้อนว่า ชาวโลกมีชีวิตความเป็นอยู่ท่ามกลางการแข่งขันกันแบบเอาเป็นเอาตาย แทนที่จะได้หยั่งคิดถึงการมุ่งหาและดำเนินการเพื่อให้ได้มาซึ่งการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ ด้วยความอะลุ้มอล่วย ถ้อยทีถ้อยอาศัยต่อกันและกัน

ในกรอบหรือในบริบทของภูมิรัฐศาสตร์นั้นก็มักจะมีศัพท์แสงต่างๆ เข้ามาเป็นตัวบ่งบอก เช่น การเป็นพันธมิตร (Alliance) การขัดแย้งทางด้านอุดมการณ์ (Ideological Conflict) การแข่งขันทางด้านอาวุธยุทโธปกรณ์ (Arms Race) การกลับมาเสริมสร้างแสนยานุภาพทางการทหาร (Re-armament) การเสริมสร้างความทันสมัยของแสนยานุภาพทางการทหาร (Military Modernization) การมีขีดความสามารถในการป้องกันโต้ตอบกลับไป (Deterrence) ความสมดุลทางพลังอำนาจ (Balance of Power) การลดอาวุธ ทั้งอาวุธธรรมดาและอาวุธนิวเคลียร์ (Disarmament) การสงครามทางอวกาศ ด้วยระบบสื่อสารสมัยใหม่ (Cyber Warfare) เป็นต้น และ ณ ที่นี้หมายถึงการจัดสรรงบประมาณให้เหมาะสมหรือการจัดลำดับความสำคัญก่อนหลังระหว่างกิจการทหารกับกิจการด้านสังคม

ขณะเดียวกัน ชาวโลกก็ทำมาค้าขายแลกเปลี่ยน และพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกันควบคู่ไปกับการแข่งขันในความเป็นเลิศทางด้านเศรษฐกิจ รวมทั้งองค์ความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์เทคโนโลยี และการบริหารจัดการ ซึ่งต่างก็เพียรพยายามที่จะคงความได้เปรียบ และความเป็นเลิศไว้ เมื่อใดที่มีประเด็นปัญหาต่อกันและกัน ก็จะมาเจรจาต่อรองกันด้วยพลังอำนาจที่อาจมีอยู่ (Bargain of Power) การต่างตอบแทนเพื่อให้ผลประโยชน์ลงตัว (Reciprocity) การปกป้องคุ้มครองผลประโยชน์ (Protectionism) เพื่อป้องกันมิให้ผลิตภัณฑ์จากต่างแดนเข้ามาบ่อนทำลายผลิตภัณฑ์ที่ผลิตในประเทศ ด้วยวิธีการหรือการขึ้นภาษีศุลกากร (Customs Tariffs) หรือการมีมาตรการปรับราคา (Counter Veiling) เพื่อให้ราคาผลิตภัณฑ์ที่ผลิตในประเทศและจากต่างประเทศอยู่ในระดับเดียวกัน ไปจนถึงการคว่ำบาตร (Sanctions) และการออกมาตรการที่มิใช่เรื่องภาษี (Non-Tariff Measure) เช่น การอ้างหรือตั้งเงื่อนไขว่าด้วยสิทธิแรงงาน สิทธิสัตว์เลี้ยง และการรักษาสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ ไปจนถึงความปลอดภัยของชีวิตจากผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้มาตรฐาน หรือมีพิษ เป็นต้น

แต่อย่างไรก็ตาม ชีวิตมนุษย์เราก็มิได้จะเป็นเรื่องของการชิงดีชิงเด่น การได้เปรียบเสียเปรียบกันไปเสียหมด มนุษย์เป็นสัตว์ที่มีปัญญาก็อยู่ในวิสัยที่จะคิดค้นหาหนทางทั้งที่จะหลีกเลี่ยงการก่อปัญหา การแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น และการป้องกันมิให้มีเรื่องมีราวต่อกันและกัน ซึ่งก็จะต้องเริ่มที่สภาวะจิตใจเป็นสำคัญ หรือนัยหนึ่งจะต้องมุ่งไปในทิศทางของภูมิจริยธรรมศาสตร์เป็นสำคัญ นั่นคือการคิดอ่านว่ามนุษย์ทุกคนเป็นเพื่อนร่วมโลก และไม่มีความจำเป็นที่จะต้องอยู่กันแบบไม่ไว้วางใจ ชิงดีชิงเด่น แล้วเอารัดเอาเปรียบซึ่งกันและกัน มนุษย์นั้นมีสติปัญญามีจิตใจที่จะอยู่ร่วมกัน คบหาสมาคมต่อกันและกันด้วยความปรารถนาที่ดีต่อกันและกันได้ ในขณะเดียวกันมนุษย์ก็ต้องอยู่ร่วมกับธรรมชาติแวดล้อม และฉะนั้นมนุษย์ก็ต้องคำนึงถึงสิทธิของธรรมชาติแวดล้อมไปด้วย เพราะการทำลายธรรมชาติแวดล้อม หรือการใช้ประโยชน์จากธรรมชาติแวดล้อมอย่างไม่เสียดาย ก็เท่ากับว่ามนุษย์ทำลายตนเอง เพราะมนุษย์และธรรมชาติแวดล้อมแยกออกจากกันมิได้

เมื่อใดที่มนุษย์หันกลับมาเริ่มต้นกันที่ภูมิจริยธรรม ความคุกรุ่นของภูมิรัฐศาสตร์และภูมิเศรษฐศาสตร์ก็จะเบาบางลงไปได้อย่างแน่นอน ซึ่งก็มิใช่เป็นเรื่องที่แสนจะยากเย็นแต่ประการใด อีกทั้งสังคมมนุษย์ก็มีทั้งเวทีกลาง เช่น องค์การสหประชาชาติที่จะอำนวยให้มีการพูดจาปรึกษาหารือกัน อีกทั้งมนุษย์ก็ได้พัฒนาเทคโนโลยีการสื่อสารที่จะติดต่อหารือกันได้ทั่วถึงและทันทีทันควัน มนุษย์จึงมีเครื่องมือกลไก พร้อมอยู่ ที่ขาดก็คือความพร้อมทางด้านจิตใจและความนึกคิดที่ยังจำกัดและคับแคบอยู่ ก็มีความจำเป็นที่จะต้องเปิดใจให้แก่กันและกัน และกลุ่มคนผู้จะทำหน้าที่เชื่อมโยงและประสานได้ก็จะมีทั้งผู้นำทางศาสนาต่างๆผู้มีชื่อเสียงระดับโลก เช่น ผู้ที่ได้รับรางวัลโนเบลสาขาต่างๆ โดยเฉพาะสาขาสันติภาพ แวดวงวิชาการทั้งในรั้วสถาบันการศึกษา และในรั้วกิจการสื่อสารมวลชนต่างๆ ไปจนถึงวงการบันเทิง แม้กระทั่งนักกีฬา

ที่สำคัญบรรดาพรรคการเมืองทั่วโลกก็จะต้องเริ่มมุ่งมั่นที่จะนำเอาเรื่องภูมิจริยธรรมมาเป็นอุดมการณ์ และเป้าหมายในการนำพาสังคม การอยู่กันอย่างสงบสุขบนโลกใบนี้ จึงจะเกิดขึ้นอย่างยั่งยืน ซึ่งจะเป็นประโยชน์สืบต่อไปแก่คนรุ่นหลังที่เป็นลูกเป็นหลานของเราทุกๆ คน

กษิต ภิรมย์

kasitfb@gmail.com