สภาผู้แทนราษฎรได้มีมติเห็นชอบในหลักการของร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปี งบประมาณพ.ศ. ๒๕๖๔ ในวาระแรกเมื่อวันพุธที่๑ กรกฎาคม ถึงวันที่ ๓ กรกฎาคม ๒๕๖๓ เป็นจำนวนเงินไม่เกิน ๓,๓๐๐,๐๐๐,๐๐๐,๐๐๐ บาท โดยมีหลักการและเหตุผลที่คณะรัฐมนตรีเสนอ ดังนี้

หลักการ

ตั้งงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณพ.ศ.๒๕๖๔ เป็นจำนวนไม่เกิน ๓,๓๐๐,๐๐๐,๐๐๐,๐๐๐ บาท

เหตุผล

เพื่อให้หน่วยรับงบประมาณได้มีกรอบวงเงินงบประมาณสำหรับใช้จ่ายในปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๔

แต่ในร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๔ ที่คณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาในขั้นตอนการแปรญัตติเสร็จแล้ว และเสนอให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาในวาระที่สองและสามในวันที่ ๑๖-๑๘ กันยายน ๒๕๖๓ ปรากฏว่าคณะกรรมาธิการวิสามัญได้ปรับลดจำนวนเงินที่สภาผู้แทนราษฎรได้มีมติเห็นชอบในหลักการในวาระ ๑ ที่ตั้งไว้ไม่เกิน ๓,๓๐๐,๐๐๐,๐๐๐,๐๐๐ บาท โดยได้มีการปรับลดวงเงินไปจำนวนหนึ่งคงเหลือตามมาตรา ๔ เป็นจำนวนเงินใหม่ดังนี้

มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้เรียกว่า “พระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๔………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

มาตรา ๔ งบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๔ ให้ต้ั้งเป็นจำนวน รวมทั้งสิ้น ๓,๒๘๕,๙๖๒,๔๗๙,๗๐๐ บาทจำแนกเป็นรายจ่ายตามที่จะระบุต่อไปในพระราชบัญญัตินี้............................................

(๓,๓๐๐,๐๐๐,๐๐๐,๐๐๐)

แต่จำนวนเงินที่สภาผู้แทนราษฎรเห็นชอบในหลักการ วาระที่ ๑ คือ ๓,๓๐๐,๐๐๐,๐๐๐,๐๐๐ บาท

นับได้ว่าเป็นครั้งแรกตั้งแต่มีการจัดทำงบประมาณรายจ่ายประจำปีมาตั้งแต่ปี ๒๕๐๒ จนถึงปีงบประมาณพ.ศ.๒๕๖๓  ไม่เคยมีกรรมาธิการวิสามัญชุดใดเลยได้ปรับลดจำนวนเงินที่สภาได้เห็นชอบแล้วในวาระที่ ๑และได้เขียนหลักการความว่า

“ตั้งงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ..............เป็นจำนวนเงินไม่เกิน...................บาท”

ดังเช่นเขียนไว้ในหลักการประกอบร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ.๒๕๖๔ เป็นถ้อยความเดียวกันทุกประการที่เคยได้เขียนไว้แต่เดิม

ฉะนั้นที่อ้างว่าในหลักการเมื่อมีคำว่า “....เป็นจำนวนไม่เกิน ๓,๓๐๐,๐๐๐,๐๐๐,๐๐๐ บาท” จึงหมายถึงห้ามการแปรญัตติเกินกว่าจำนวนเงินนี้ไม่ได้ แต่ไม่ห้ามที่จะแปรญัตติตัดลดจำนวนนี้แม้สภาจะเห็นชอบในหลักนี้แล้วในวาระแรกก็ตาม    

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ มาตรา ๑๔๔ วรรคแรก บัญญัติไว้ ดังนี้

“ในการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ.......สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจะแปรญัตติเปลี่ยนแปลงหรือแก้ไขเพิ่มเติมรายการหรือจำนวนเงินในรายการมิได้” 

และมีข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎรที่ออกมาตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการแปรญัตติไว้เหมือนกันทุกข้อบังคับทั้งในอดีตและข้อบังคับฉบับปัจจุบันว่า “ห้ามแปรญัตติที่ขัดแย้งต่อหลักของพระราชบัญญัตินั้นๆ”

มาตรา ๑๔๔ วรรคแรก ที่ใช้เฉพาะในชั้นพิจารณาร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยงบประมาณรายจ่ายของกรรมาธิการและสภาผู้แทนราษฎรในวาระที่สองเท่านั้นคือการห้ามการแปรญัตติที่จะเป็นผลให้เพิ่มจำนวนเงินงบประมาณรายจ่ายมากขึ้นกว่าจำนวนที่สภาเห็นชอบจำนวนเงินในหลักการ แต่อาจแปรญัตติตัดลดรายจ่ายอื่นๆ ของหน่วยรับงบประมาณที่มิใช่รายจ่ายตามข้อผูกพัน คือ ๑) เงินส่งใช้ต้นเงินกู้ ๒) ดอกเบี้ยเงินกู้ ๓) เงินที่กำหนดให้จ่ายตามกฎหมาย 

และเมื่อรวมปรับลดทั้งสิ้นแล้วตามมติของคณะกรรมาธิการวิสามัญแล้ว จะต้องนำไปจัดสรรให้ส่วนราชการต่างๆ ตามที่คณะรัฐมนตรีเสนอ เพื่อคงงบประมาณไว้เป็นจำนวนเท่าเดิมตามร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณซึ่งที่ประชุมสภาได้มีมติรับหลักการแล้ว

อนึ่ง ที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎร พิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๔ วาระที่ ๒ ในมาตรา ๔เมื่อวันที่ ๑๖ กันยายน ๒๕๖๓ ได้มีมติเสียงข้างมาก๒๖๔ ต่อ ๑๔๐ งดออกเสียง ๑๘ ไม่ลงคะแนน๑ เสียง เห็นชอบการแก้ไขวงเงินงบประมาณปี ๒๕๖๔ จาก ๓.๓ ล้านล้านบาท เป็น ๓.๒๘ ล้านล้านบาท ตามที่กรรมาธิการวิสามัญเสียงข้างมากมีมติแก้ไข

ศาสตราจารย์ ดร.ปรีชา สุวรรณทัต