สัปดาห์ที่แล้วเขียนถึง…การใช้กฎหมายอย่างฉ้อฉล ด้วยการประกาศใช้พระราชกฤษฎีกาให้รอการใช้รัฐธรรมนูญบางมาตราเป็นการชั่วคราวของรัฐบาลพระยามโนปกรณ์นิติธาดา อันนำไปสู่การรัฐประหารในวันที่ ๒๐ มิถุนายน ๒๔๗๖ ซึ่งถือเป็นการทำรัฐประหารครั้งแรกของประเทศไทย นับตั้งแต่การเปลี่ยนแปลงการปกครอง ๒๔ มิถุนายน ๒๔๗๕....

ภายหลังนายปรีดี พนมยงค์ เดินทางออกนอกประเทศไปฝรั่งเศส ความขัดแย้งระหว่างกลุ่มขุนนางเก่าของพระยามโนปรณ์นิติธาดากับกลุ่มคณะราษฎรสายพระยาพหลพลพยุหเสนามีแนวโน้มแสดงให้เห็นว่ากลุ่มพระยามโนปกรณ์ฯ กำลังจะมีอิทธิพลเหนือกลุ่มคณะราษฎร ดังนั้นจึงทำให้พระยาพหลฯตัดสินใจเป็นหัวหน้าทำการรัฐประหารยึดอำนาจ เมื่อวันที่ ๒๐ มิถุนายน ๒๔๗๖ โดยขอให้นายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีลาออกจากตำแหน่ง และให้เปิดสภาผู้แทนราษฎร โดยได้ออกแถลงการณ์ถึงสาเหตุของการทำรัฐประหารไว้๒ ประการ คือ

ประการแรก คณะรัฐมนตรีที่บริหารราชการแผ่นดินทำไม่ถูกต้องตามรัฐธรรมนูญโดยการปิดสภาผู้แทนราษฎรและงดใช้รัฐธรรมนูญ คณะรัฐประหารจึงต้องดำเนินการเพื่อให้มีการเปิดสภาผู้แทนราษฎรเพื่อดำเนินการตามรัฐธรรมนูญ

ประการที่สอง การทำรัฐประหารครั้งนี้ เพื่อธำรงไว้ซึ่งระบอบประชาธิปไตย

ในวันเดียวกัน พระยาพหลฯ มีหนังสือกราบทูล รัชกาลที่ ๗ ที่ประทับอยู่ ณ พระราชวังไกลกังวล เรื่องการยึดอำนาจให้ทรงทราบว่ามีความประสงค์ที่จะเปิดสภาผู้แทนราษฎรซึ่งก็ทรงอนุญาต และต่อมามีพระบรมราชโองการแต่งตั้งพระยาพหลฯ เป็นนายกรัฐมนตรี

ต่อมาในวันที่ ๒๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๖ พระยาพหลฯ นายกรัฐมนตรี ได้เสนอร่างพระราชบัญญัติยกเลิกพระราชกฤษฎีกาที่ให้ปิดประชุมสภาผู้แทนราษฎร ลงวันที่ ๑ เมษายน ๒๔๗๖ โดยมีคำปรารภของพระราชบัญญัตินี้ว่า.......

“โดยที่สภาผู้แทนราษฎรถวายคำปรึกษาว่า โดยที่คณะรัฐมนตรี มีมหาอำมาตย์โทพระยามโนปกรณ์นิติธาดา เป็นนายกฯ ได้ทูลเกล้าฯ ถวายคำปรึกษาให้ประกาศพระราชกฤษฎีกาลงวันที่ ๑ เมษายน ๒๔๗๖ และรับสนองพระบรมราชโองการปิดประชุมสภาผู้แทนราษฎร และงดใช้รัฐธรรมนูญบางมาตราโดยมิได้อาศัยอำนาจในรัฐธรรมนูญประการใด ซึ่งทำให้เสื่อมทรามความศักดิ์สิทธิ์แห่งรัฐธรรมนูญ....”

นั้นเป็นครั้งแรกของการใช้กฎหมายอย่างฉ้อฉลในวันประวัติศาสตร์การเมืองไทยหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ๒๔๗๕

ยังมีรัฐธรรมนูญอีกฉบับที่เข้าข่ายเป็น Fake Law คือ รัฐธรรมนูญ (ฉบับชั่วคราว) ปี ๒๔๙๐ หรือที่รู้จักกันอีกชื่อว่า “รัฐธรรมนูญ ฉบับใต้ตุ่ม” รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นผลพวงมาจากการทำรัฐประหารเมื่อวันที่ ๘ พฤศจิกายน ๒๔๙๐ โดยได้ยกเลิกรัฐธรรมนูญ ๒๔๘๙ซึ่งถือเป็นหนึ่งในรัฐธรรมนูญฉบับที่ดีและมีระดับความเป็นประชาธิปไตยสูงมากฉบับหนึ่งในประวัติศาสตร์การเมืองไทย และนำรัฐธรรมนูญ (ฉบับชั่วคราว) ปี ๒๔๙๐ ออกมาใช้เป็นการชั่วคราว ซึ่งหลวงกาจสงคราม (พ.อ.กาจกาจสงคราม) หนึ่งในคณะรัฐประหารเป็นผู้ร่างและเตรียมซ่อนไว้ใต้ตุ่มน้ำ ได้เป็นผู้นำรัฐธรรมนูญฉบับนี้ขึ้นเสนอผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ลงนามเพื่อประกาศใช้ในวันที่ ๙ พฤศจิกายน ๒๔๙๐

ความมัวหมองได้เกิดขึ้นกับ รัฐธรรมนูญ (ฉบับชั่วคราว) ปี ๒๔๙๐ เมื่อ กรมขุนชัยนาทนเรนทร ประธานผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ได้เป็นผู้ลงนามแต่ผู้เดียว โดยพระยามานวราชเสวี ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์อีกท่าน ไม่ได้ร่วมลงนามในรัฐธรรมนูญฉบับนี้ด้วย ทั้งนี้ การลงนามของคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์นั้น สภาได้มีมติไว้ว่าการลงนามในหนังสือราชการ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์จะต้องลงนามทั้ง ๒ ท่าน

นอกจากนั้น รัฐธรรมนูญฉบับนี้มี จอมพล ป.พิบูลสงคราม ที่ลงตำแหน่งว่า “ผู้บัญชาการทหารแห่งประเทศไทย” เป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ.....

ถ้ายังจำกันได้....ภายหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒ สิ้นสุดลงเมื่อวันที่ ๑๖ สิงหาคม ๒๔๘๘ จอมพล ป. ได้อยู่ในสถานะต้องโทษอาชญากรสงครามและถูกควบคุมตัวอยู่ระยะเวลาหนึ่ง เพราะในช่วงสงคราม จอมพล ป.นายกรัฐมนตรีขณะนั้น ได้นำไทยเข้าเป็นพันธมิตรกับฝ่ายญี่ปุ่น ซึ่งท้ายที่สุดเป็นฝ่ายที่แพ้สงคราม โดยวันที่ ๑๖ ธันวาคม ๒๔๘๘ จอมพล ป. ได้ถูกให้ออกจากประจำการและถูกจับกุมตัวในฐานะอดีตผู้นำรัฐบาลที่นำพาประเทศเข้าสู่มหาสงคราม

อย่างไรก็ตาม ศาลฎีกาพิพากษายกฟ้องจอมพล ป. แต่มิใช่ว่าด้วยเหตุผล จอมพล ป. ไม่ได้กระทำความผิด แต่เพราะจำเลยได้กระทำการก่อนพระราชบัญญัติอาชญากรสงครามจะมีผลบังคับใช้ ในวันที่ ๑๑ ตุลาคม ๒๔๘๘ ดังนั้นจึงไม่สามารถลงโทษจอมพล ป. ตาม พ.ร.บ.อาชญากรสงครามได้อันเป็นไปตามหลักกฎหมายมีผลบังคับย้อนหลังไม่ได้หรือ nulla poena sine lege ในภาษาละติน หรือ “ไม่มีกฎหมาย ไม่มีความผิด ไม่มีโทษ”

ภายหลังการรัฐประหาร ๘ พฤศจิกายน ๒๔๙๐ ที่นำโดย พล.ท.ผิน ชุณหะวัณ และกลุ่มทหารนอกราชการที่นิยม จอมพล ป. ยึดอำนาจสำเร็จ
ก็ได้เชิญจอมพล ป. ให้มาเป็นหัวหน้าคณะ โดยใช้ชื่อว่า คณะทหารแห่งชาติ และเนื่องจากคณะผู้นำรัฐประหารส่วนใหญ่เป็นนายทหารนอกประจำการดังนั้นเพื่อการหลีกเลี่ยงมิให้กระทบกระเทือนต่อนายทหารประจำการ จึงได้สถาปนา กองบัญชาการทหารแห่งประเทศไทย ขึ้นมาใหม่ และแต่งตั้งให้จอมพล ป. ดำรงตำแหน่ง ผู้บัญชาการทหารแห่งประเทศไทย อันเป็นตำแหน่งที่ จอมพล ป. ใช้ในการเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ เพื่อเสนอผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ลงนามใน รัฐธรรมนูญ (ฉบับชั่วคราว) ปี ๒๔๙๐ อันเป็นรัฐธรรมนูญที่เข้าข่ายเป็น Fake Law อีกหนึ่งฉบับในประวัติศาสตร์การเมืองไทย

ศาสตราจารย์พิเศษ

ดร.ปรีชา สุวรรณทัต