เชื้อโรค Ehrlichia canis เป็นแบคทีเรียแกรมลบ ในวงศ์ Anaplasmataceae อาศัยอยู่ภายในเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดโมโนไซต์ (monocyte) ติดต่อผ่านพาหะโดยเห็บสีน้ำตาลของสุนัข (Rhipicephalus sanguineus)

การติดต่อ โดยเห็บเป็นพาหะหลัก สุนัขจะติดเชื้อเมื่อถูกเห็บที่มีเชื้อกัด ไม่ติดต่อระหว่างสุนัขโดยตรง ไม่มีหลักฐานว่าติดต่อสู่คนโดยตรง แต่มีรายงาน E. canis หรือ Ehrlichia สายพันธุ์อื่นติดต่อในคนในบางกรณี (โดยเฉพาะผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง)

อาการของโรคออกเป็น 3 ระยะ

1. ระยะเฉียบพลัน (Acute phase) ภายใน 1–3 สัปดาห์หลังถูกเห็บกัด เชื้อแพร่กระจายผ่านเม็ดเลือดขาว ไปยังอวัยวะต่าง ๆ เช่น ต่อมน้ำเหลือง ม้าม ตับ มีอาการ ไข้สูง, ซึม, เบื่ออาหาร, ต่อมน้ำเหลืองโต, ม้ามโต, น้ำหนักลด, เลือดกำเดาไหล หรือจุดเลือดออกใต้ผิวหนัง

2. ระยะเรื้อรังแฝง (Subclinical phase) อาจไม่มีอาการทางคลินิก แต่สามารถตรวจพบความผิดปกติทางโลหิตวิทยา ระยะนี้อาจยาวหลายเดือนถึงปี บางตัวอาจกำจัดเชื้อได้เอง แต่ส่วนใหญ่จะเข้าสู่ระยะเรื้อรัง

3. ระยะเรื้อรัง (Chronic phase) อาการรุนแรงและอันตรายถึงชีวิต ภาวะไขกระดูกไม่สร้างเม็ดเลือด (bone marrow suppression) อาจเกิดขึ้น ซีด, ติดเชื้อง่าย, เลือดออกง่าย, กล้ามเนื้อลีบ, ตาบอดจากเลือดออกในจอตา

การวินิจฉัยโรค โดยตรวจเลือด CBC พบร่วมกับเกล็ดเลือดต่ำ, ซีด, เม็ดเลือดขาวผิดปกติ Serology (IFA) ตรวจแอนติบอดีต่อ E. canis ,การตรวจด้วยเทคนิคPCR ตรวจสารพันธุกรรมของเชื้อ โดยให้ความแม่นยำสูง การตรวจสเมียร์เลือด อาจพบ morulae (กลุ่มของเชื้อ) ในเม็ดเลือดขาว

การรักษา ยาที่ใช้คือ Doxycycline (โดซีไซคลิน) – ให้กินต่อเนื่อง ขั้นต่ำ 28 วัน ในกรณีรุนแรง อาจต้องให้เลือดหรือใช้ยากดภูมิ

การป้องกัน ควบคุมเห็บอย่างเข้มงวด: ใช้ยาหยดหลัง, ยาสเปรย์, ยากินป้องกันเห็บ

หมั่นตรวจร่างกายสุนัขหลังกลับจากนอกบ้าน ตรวจสุขภาพประจำปี โดยเฉพาะสุนัขที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยง

สุดท้ายหมอขอฝากไว้ว่าโรค E. canis ไม่ได้ติดต่อคนง่าย ๆ แต่ในคนมีการรายงานสายพันธุ์อื่นที่ใกล้เคียงทำให้เกิด Ehrlichiosis ได้ ขอย้ำว่าไม่ควรใช้ยาปฏิชีวนะเองโดยไม่ปรึกษาสัตวแพทย์ และต้องเตือนว่าหากรักษาโรคนี้ช้า ก็มีโอกาสเสียชีวิตสูง เพราะฉะนั้นป้องกันควบคุมกลุ่มเห็บหมัดดีที่สุดเพราะจะช่วยป้องกันการเกิดโรคได้ดี คุณหมอมักพูดเสมอว่าป้องกันดีกว่าการรักษา

น.สพ. นนทษิต ชุติญาณวัฒน์